9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 98 Cevapları (MEB Yayınları)

3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 97 21 Mart Ekinoksu 21 Aralık’ta Güneş ışınları öğle vakti Oğlak Dö- nencesi’ne (23° 27΄ güney enlemi) dik açıyla gelir (Görsel 3.12). Bu tarihte meydana gelen durumlar şunlardır: • Kuzey yarım kürede kış, güney yarım kürede yaz mevsimi başlar. • Kuzey yarım kürede en uzun gece, güney ya- rım kürede en uzun gündüz yaşanır. 21 Mart’ta Güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a dik açıyla gelir (Görsel 3.13). Bu tarihte meydana gelen durumlar şunlardır: • Kuzey yarım kürede ilkbahar, güney yarım kürede sonbahar mevsimi başlar. • Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz süre- si eşittir. Bu tarihte yaşanan gece ve gündüz eşitliğine ekinoks adı verilir. Görsel 3.12: 21 Aralık’ta Dünya’nın Güneş karşısındaki konumu G Ü N E Ş I Ş I N L A R I 23o 27ı 0o 66o 33ı 90o 90o 66o 33ı 23o 27ı Yengeç Dönencesi Ekvator Oğlak Dönencesi Güney Kutup Dairesi Kuzey Kutup Dairesi Görsel 3.13: 21 Mart’ta Dünya’nın Güneş karşısındaki konumu 90o 90o G Ü N E Ş I Ş I N L A R I Kuzey Kutup Dairesi Yengeç Dönencesi Oğlak Dönencesi Ekvator Güney Kutup Dairesi 23o 27ı 0o 66o 33ı 23o 27ı 66o 33ı 21 Aralık Gün Dönümü

ç) Eğim ve Bakı Güneş ışınlarının geliş açısı, topoğrafyanın eğim ve bakı du- rumuna göre değişir. Arazideki eğimin farklı olması, Güneş ışınlarının geliş açısını etkilediği için sıcaklık değerlerinin kısa mesafelerde değişmesine neden olur. Yer şekillerinin Güneş’e karşı konumuna bakı denir. Güneş’e dönük yamaçlar daha fazla ısınır. Bu nedenle dönenceler dışında kalan yerlerde kuzey yarım kürede güneye, güney yarım kürede kuzeye bakan yamaçtaki sıcaklık diğer yamaç- tan daha fazladır (Görsel 3.14). Bakı faktörü; bitki örtüsünün gelişimi, toprak nemi, yerleşme, güneş enerjisi potansiyeli ve tarım üzerinde de etkilidir. Kuzey yarım kürenin orta ku- şağında yer almasından dolayı Türkiye’de dağların güney yamaçlarında bakı etkisi görülür.

2. Yükselti Troposferde yükselti arttıkça sıcaklık azalır. Bu nedenle deniz seviyesi- ne yakın yerlerde sıcaklık, yüksek yerlere göre daha fazladır. Troposfe- rin yerden yansıyan ışınlarla ısınması, ısıyı soğuran (absorbe eden) su buharı moleküllerinin büyük bölümünün yere yakın olması gibi etkenler; yerden yükseldikçe sıcaklığın düşmesine neden olur. Aynı enlem üze- rindeki iki yerden yükseltisi fazla olanın sıcaklık değeri daha düşüktür. Güney yamaç Kuzey yamaç Görsel 3.14 Kuzey yarım küredeki dağların güney yamaçları, kuzey yamaçlarına göre daha fazla ısınır.