Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 96 Görsel 3.9: Dünya’nın eksen eğikliği 66⁰ 33Ꞌ 66⁰ 33Ꞌ 900 900 230 27Ꞌ 230 27Ꞌ 00 Tropikal Kuşak Tropikal Kuşak Kutup Kuşağı Kutup Kuşağı Orta Kuşak Orta Kuşak Yengeç Dönencesi Ekvator Oğlak Dönencesi Güney Kutup Dairesi Kuzey Kutup Dairesi Kuzey Kutup Noktası Güney Kutup Noktası Ekvator düzlemi 66° 33΄ Yer ekseni Ekliptik düzlem (Yörünge düzlemi) 23° 27΄ Bilgi Kutusu Yıllık hareket ve eksen eğikliği, Güneş ışınlarının yıl içindeki düşme açılarını belirler. Güneş ışınla- rının kuzey ve güney yarım küreye yıl içindeki düş- me açılarına bağlı olarak matematik iklim kuşak- ları ortaya çıkar. Buna göre dönenceler arasındaki alan tropikal kuşak, dönencelerle kutup daireleri arasındaki alan orta kuşak, kutup daireleri ile ku- tup noktaları arasındaki alan kutup kuşağı olarak adlandırılır. Matematik İklim Kuşakları Astronomik Mevsimlerin Başlangıç Tarihleri 21 Haziran’da Güneş ışınları öğle vakti Yengeç Dö- nencesi’ne (23° 27' kuzey enlemi) dik açıyla gelir (Görsel 3.10). Bu tarihte meydana gelen durumlar şunlardır: • Kuzey yarım kürede yaz, güney yarım küre- de kış mevsimi başlar. • Kuzey yarım kürede en uzun gündüz, gü- ney yarım kürede en uzun gece yaşanır. 21 Haziran Gün Dönümü Görsel 3.10: 21 Haziran'da Dünya’nın Güneş karşısındaki konumu 23o 27ı 0o 66o 33ı 90o 90o 66o 33ı 23o 27ı G Ü N E Ş I Ş I N L A R I Kuzey Kutup Dairesi Güney Kutup Dairesi Yengeç Dönencesi Oğlak Dönencesi Ekvator Sıcaklığın yıl içinde değişmesi üzerinde etkili olan faktör, Dünya’nın ekseninin 23° 27'lık eğik- liğe sahip olması ve Dünya’nın Güneş etrafın- da dolanmasıdır (Görsel 3.9). Bu durumlara bağlı olarak Güneş ışınlarının geliş açısı yıl bo- yunca değişir. Böylece mevsimler oluşur ve fark- lı yarım kürelerde aynı anda farklı mevsimler yaşanır. 23 Eylül Ekinoksu 23 Eylül’de Güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a dik açıyla gelir (Görsel 3.11). Bu tarihte meydana gelen durumlar şunlardır: • Kuzey yarım kürede sonbahar, güney yarım kürede ilkbahar mevsimi başlar. • Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz süre- si eşittir. Bu tarihte yaşanan gece ve gündüz eşitliğine ekinoks adı verilir. Görsel 3.11: 23 Eylül’de Dünya’nın Güneş karşısındaki konumu 23o 27ı 0o 66o 33ı 90o 90o 66o 33ı 23o 27ı 66o 33ı Kuzey Kutup Dairesi G Ü N E Ş I Ş I N L A R I Kuzey Kutup Dairesi Yengeç Dönencesi Oğlak Dönencesi Ekvator Güney Kutup Dairesi
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
Görsel 3.9: Dünya’nın eksen eğikliği konusundaki mekânsal dağılış ve coğrafi olgu neden-sonuç prensibiyle analiz edilmiştir.
Türkiye ve dünya coğrafyası kriterlerine göre doğru tespitler yapılmıştır.