9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 99 Cevapları (MEB Yayınları)

3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 98 Görsel 3.15 Doğu Karadeniz’de yükseltiye bağlı olarak meydana gelen sıcaklık değişiminin coğrafi ortam üzerindeki etkilerinin profil üzerinde gösterimi Yükseltinin arttığı yerlere gidildikçe sıcaklık ortalamaları azalır. Yükseltinin fazla olduğu Kuzeydoğu Anadolu’da sıcaklık ortalamalarının düşük olması, yükseltinin sıcaklıklık üzerindeki etkisine örnektir. Yükseltiye bağlı olarak sıcaklığın değişmesine farklı bir örnek de Doğu Ka- radeniz’den verilebilir. Karadeniz kıyısından iç kesimlere doğru gidildikçe yükselti artar ve ortalama sıcaklıklar azalır. Bu nedenle doğal bitki örtüsü kuşaklar oluşturur. Kıyıdan itibaren geniş yapraklı ağaçlardan oluşan orman, karma orman, iğne yapraklı ağaçlardan oluşan orman ve çayır bitki örtü- sü görülür. Kaçkar Dağları’nın yüksek kesimlerinde ise buzullara rastlanır (Görsel 3.15).

3. Güneşlenme Süresi Bir yerin gündüz boyunca Güneş’ten gelen ışınlarla aydınlanma süresi ne kadar uzunsa sıcaklığı o kadar yüksek olur. Güneşlenme süresi; mevsime, bakıya, enleme ve bulutluluk oranına göre değişiklik gösterir.

4. Okyanus Akıntıları Okyanus suları, akıntılarla Ekvator ve kutuplar arasında yer değiştirerek geçtiği yerlerin sıcaklığını etkiler. Kaynağını Ekvator’a yakın yerlerden alan okyanus akıntıları sıcak, kutuplara yakın yerlerden alanlar ise soğuktur (Harita 3.1). Harita 3.1: Okyanus akıntıları Be n g u e l a Agul has Brez ilya Gu lf S tr ea m A l a s k a L a b r a d o r K a li f o r n i y a K a n a r y a B a tı A v u s t r a l y a D oğ u A v us tr al y a Ku ro şi vo O y a ş i v o D oğ u Gr ö nl a n d P e r u ( H u m bo ld t) Sıcak su akıntısı Soğuk su akıntısı 0 1.500 3.000 4.500 km Büyük Okyanus Atlas Okyanusu Hint Okyanusu Büyük Okyanus Güney Okyanusu Kuzey (Arktik) Okyanusu Coriolis Kuvveti ve Etkileri Dünya’nın ekseni etra- fında dönmesi nedeniyle sürekli rüzgârlar ve okyanus akıntılarının yönleri değişir. Coriolis (koriyolis) etkisi olarak adlandırılan bu durum, Dünya’nın batıdan doğu- ya dönmesine bağlı olarak rüzgârlar ve okyanus akıntılarının kuzey yarım kürede sağa, güney yarım kürede sola sapmasına neden olur. Dünya’nın ekseni etrafında dönmesi sonucunda okyanus ve denizlerde halkalanmalar oluşur. 0 1.000 Yükselti (m) 4.000 3.000 2.000 Ardeşen 14 °C Karadeniz KB GD Kaçkar Dağı (3.932 m) 0 5 km 6 °C