9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 80 Cevapları (MEB Yayınları)

3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 79 Hava Basıncı ve Basıncın Ölçülmesi Atmosfer gaz, toz ve kimyasal tuz (aerosol) içermektedir. Atmosferi oluşturan gazların belli bir ağırlığı vardır. Bu gazların birim yüzeye uyguladığı kuvve- te hava basıncı adı verilir. Basınç, barometreyle ölçülür ve basıncın birimi milibar (mb) veya hektopaskal (hPa) olarak ifade edilir (Görsel 3.2). Farklı merkezlerde ölçülen basınç değerlerinin eşit koşullarda değerlendirilebilmesi için ölçüt olarak standart hava basıncı belirlenmiştir. Standart hava basıncı; 45° enleminde, deniz seviyesinde (0 m) ve 15 °C sıcaklıkta, 1013 milibar (mb) olarak kabul edilmiştir. Hava basıncındaki değişimlerin hava durumu ve iklim üzerinde belirleyici et- kileri vardır. Basınç farkları; rüzgârların oluşumunu, genel hava dolaşımını ve yağış mekanizmalarını doğrudan kontrol eder. Mekânsal olarak basınç değer- leri; sıcaklık, yükselti ve dinamik etkenlere bağlı olarak değişkenlik gösterir. Hava basıncındaki değişimlerin insan üzerinde de etkileri vardır. Yükseltiye bağlı hava basıncı değişimi kulak çınlamasına, hava basıncındaki ani düşüş ve yükselmeler bu duruma alışkın olmayan kişilerde baş ağrısına neden ola- bilmektedir. Görsel 3.2 Barometre Rüzgâr ve Rüzgârın Ölçülmesi Hava kütlesi, yüksek basınç merkezlerinden alçak basınç merkezlerine doğru hareket eder. Bu iki merkez arasındaki basınç farkından kaynaklanan ve yer- yüzüne paralel olarak gerçekleşen yatay hava hareketlerine rüzgâr adı verilir. Rüzgârlar, bünyelerindeki sıcaklık ve nemi hareket ettikleri bölgelere taşıyarak hava durumu ve iklim üzerinde belirleyici rol oynar. Rüzgâr; hızı (şiddet), yönü ve esme sıklığına (frekans) göre şekillenir. Hava kütlesinin birim zamanda katettiği mesafe rüzgâr hızı olarak adlandırılır ve bu hız anemometre (yelölçer) ile ölçülür. Ölçüm sonuçları genellikle metre/ saniye (m/sn) veya kilometre/saat (km/sa) cinsinden ifade edilir (Görsel 3.3). Rüzgârlar, atmosferik enerjinin dengeli şekilde dağılması ve beşerî faaliyet- lerin düzenli olarak gerçekleşmesinde önemli görevler üstlenir. Kentsel alan- lardaki hava kütlesini dağıtarak endüstriyel kirleticilerin yoğunlaşmasını önle- mesi, hava kalitesini artırması, deniz ve hava ulaşımının güvenli bir şekilde sürdürülmesine katkıda bulunması bu duruma örnek verilebilir. Ayrıca rüzgâr, günümüzde sürdürülebilir enerji üretiminin gerçekleşmesinde de temel bir kaynak konumundadır. Görsel 3.3 Anemometre ile rüzgâr ölçümü Su yeryüzünde katı, sıvı ve gaz hâlde bulunur. Suyun atmosfer, litosfer, hidros- fer ve biyosfer arasında sürekli olarak yer değiştirmesine su döngüsü denir. Bu süreçte su; buharlaşma, süblimleşme ve terleme yoluyla gaz fazına geçe- rek su buharı şeklinde atmosfere karışır. Atmosfere karışan su buharına nem adı verilir. Nem, higrometre (nemölçer) ile ölçülür. Aşırı ısınma ve soğumayı engelleyerek sıcaklığın dengelenmesinde kritik rol oynar. Nem ve Yağışın Oluşumu, Ölçülmesi