Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 78 Meteoroloji ve klimatolojinin inceleme alanı olan tüm hava olayları atmosferde gerçekleşir. Yeryü- zündeki tüm yaşam biçimleri için vazgeçilmez bir ortam olan atmosfer; havada asılı hâlde bulunan su damlacıkları, buz kristalleri, toz tanecikleri gibi sıvı ve katı tanecikler içeren gaz karışımlarından oluşur (Grafik 3.1). Atmosferin genel özellikleri şöyle sıralanabilir: • Hava olaylarının meydana gelmesini sağlar. • Güneş’ten gelen zararlı ışınları absorbe eder. • Meteorların büyük kütle olarak yeryüzüne düşmesini engeller. • Dünya’nın aşırı ısınması ve soğumasını engeller. • Güneş ışınlarının dağılmasına neden olur. Böylece gölgede kalan yerle- rin de aydınlanmasını sağlar. • İçinde bulundurduğu gaz oranlarıyla yaşam için en uygun koşulları oluş- turur. Hava olaylarını öğrenmek, günlük hayatı etkileyebilen farklı hava koşullarına karşı hazırlıklı olmak ve tedbir almak için önemlidir. Ayrıca Dünya’nın iklim sistemini anlayabilmek için atmosferde meydana gelen sıcaklık, yağış, rüzgâr gibi başlıca hava olayları hakkında bilgi sahibi olmak gerekir. %78 %21 %1 Azot Oksijen Argon Su buharı Karbondioksit Metan Azot oksit Neon Ozon vs. Grafik 3.1 Atmosfer bileşimi Hava Sıcaklığı ve Sıcaklığın Ölçülmesi Sıcaklık, hava ve iklimin en önemli unsurlarından biridir. Bu durumun nedeni; basınç, rüzgâr, nemlilik ve yağış özellikleri üzerinde sıcaklığın belirleyici bir faktör olmasıdır. Bir maddeyi oluşturan taneciklerin ortalama kinetik enerjisinin bir ölçüsü olarak ifade edilen sıcaklık, havanın ne kadar sıcak ya da soğuk olduğunu belirlemede kullanılır. Hava sıcaklığını ölçmek için mekanik veya dijital ter- mometre kullanılır. Sıcaklık “°C” olarak gösterilir ve derece celsius (selsiyus) olarak ifade edilir. Doğru ölçüm yapılmasını sağlamak amacıyla termometre; doğrudan Güneş ışınlarına maruz kalmayan, hava girişine açık, yerden 1,5-2 m yüksekte ahşap bir kutu içine yerleştirilir (Görsel 3.1). Hava sıcaklığı; saat- lik, günlük, mevsimlik olarak değişiklik gösterdiği için farklı vakitlerde ölçülür. Hava sıcaklığı, meteoroloji ve klimatoloji için çok önemlidir. Hava sıcaklığı; insanların konforu ve sağlığını, bitki ve hayvanların çeşitli özelliklerini, su kay- naklarını ve tarım faaliyetlerini etkileyen önemli bir faktördür. Görsel 3.1 Termometre ile hava sıcaklığı ölçümü
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
Doğal Nedenler: Küresel iklim krizine bağlı kuraklık, yağış miktarının belirgin biçimde azalması ve yüksek sıcaklıklarla şiddetlenen buharlaşma.
Beşerî Nedenler: Göl çevresinde açılan ruhsatsız derin artezyen kuyuları, aşırı yer altı suyu tüketimi ve gölü besleyen dereler üzerine göletler kurulmasıdır.
