9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 121 Cevapları (MEB Yayınları)

3. Etkinlik Adı Difüzyon ve Ozmoz Amaç Küçük moleküllerin hücre zarından pasif geçişi ile ilgili deney yapabilme Süre 80 dk. Araç gereç ve malzemeler Patates, saf su, sofra tuzu, şeffaf kaplar, hassas terazi Yönerge • Aşağıda uygulama basamakları verilen difüzyon ve ozmoz olaylarıyla ilgili etkinliği öğretmen rehberliğinde gerçekleştiriniz. • Etkinlik sonunda değerlendirme sorularını cevaplayınız. • Etkinlik sonunda “Grup Değerlendirme” formunu doldurunuz. Bu forma etkinliğin sonundaki karekodu kul­ lanarak ya da kitabın sonunda verilen ekler bölümündeki Form 19'dan ulaşabilirsiniz.

1. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. • Tuzlanarak bir süre bekletilen soğanda gözle görülür hangi değişiklikler meydana gelir? • Bu değişimlerin, soğanın hücrelerindeki su ve küçük moleküllerin hareketi ile nasıl ilişkili olduğunu düşünü­ yorsunuz?

2. Öğretmen rehberliğinde beşer kişilik heterojen öğrenci grupları oluşturunuz.

3. Hipotonik ve hipertonik ortamlarda bekletilen patatesin ağırlığında ve dokusal niteliklerinde meydana gelen değişimleri inceleyerek difüzyon ve ozmoz olayları hakkında çıkarım yapabileceğiniz bir deney tasarlayınız. Ta­ sarımınızı etkinliğin sonunda bulunan karekoddaki ya da kitabın sonunda verilen ekler bölümündeki Form 18'e kaydediniz. Salataya tuz döküldüğünde sebzelerin yüzeyinde tuzlu bir yapı oluşur. Tuz hipertonik bir ortam oluşturur. Bu nedenle su, hipotonik ortamdan (hüc­ re içinden) hipertonik ortama (hücre dışına) doğru ozmoz yoluyla hareket eder. Su kaybı nedeniyle salata sulanmaya başlar. Bu süreçte difüzyon olayı da etkilidir. Tuz molekülleri, yüksek derişimli bölgeden (salataya dökülen tuzun bulunduğu bölge) düşük derişimli bölgeye (sebzelerin iç kısmı) doğru hareket eder. Bu hareketle tuz, sebzelerin yüzeyine ve iç kısımlarına yayılır. Salataya tuz eklenmesiyle gerçekleşen kimyasal ve fiziksel değişikliklerin ne­ deni, suyun ve küçük moleküllerin hareketidir. • Suda bekletilen patatesin içine su alması, hücre zarının hangi özelliğiyle ilişkilidir? • Sirke içerisinde belirli bir süre bekletilen çiğ yumurta, sulu bir ortama koyulduğunda şişer. Bunun nedeni ne olabilir? Difüzyon ve ozmoz süreçleri, yalnızca teorik kavramlar değil, aynı zamanda gözlemlenebilir olay­ lardır. Örneğin, bir bardak suya damlatılan boyanın zamanla tüm suya yayılması difüzyona örnek oluştururken; tuzlu bir ortama bırakılan bitki hücrelerinin su kaybederek büzülmesi ozmoz ile açıklanır. Benzer şekilde saf suda bekletilen bitki hücrelerinin su alarak şişmesi de ozmozun bir sonucudur. Bu süreçlerin anlaşılması, yalnızca biyolojik sistemlerin değil, aynı zamanda günlük yaşamda karşılaşılan pek çok olayın bilimsel olarak açıklanmasına da katkı sağlamaktadır. Aşağıdaki etkinliği yaparak difüzyon ve ozmoz ile ilgili süreçleri daha iyi kavrayacak, günlük hayat­ ta bu süreçlerin nasıl gerçekleştiğini keşfedeceksiniz. Deney tasarlama, veri toplama, analiz etme gibi becerilerinizin gelişmesine de katkı sağlayacak bilimsel uygulamalar gerçekleştireceksiniz.