Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
A) İklim Sisteminin Bileşenleri İklim sistemi; atmosfer, hidrosfer, kriyosfer, litosfer, biyosfer olmak üze- re beş ana bileşen ve bu bileşenler arasındaki etkileşimden oluşan son derece karmaşık bir sistemdir. İklim sisteminin bütün bileşenleri birbiriy- le pek çok şekilde etkileşimde bulunur. Bu etkileşim süreçleri aşağıda açıklanmıştır. İklim sisteminin diğer bileşenleriyle karşılaştırıldığında hid- rosferin en önemli özelliği, Güneş’ten aldığı enerjiyi di- ğer bileşenlere göre daha fazla depolayabilmesidir. Okyanusların, depoladığı enerjiyi atmosfere yavaş yavaş vermesi iklim değişkenlerinden olan sı- caklığın hızla yükselmesi veya düşmesini engel- lemektedir. Diğer bir deyişle okyanus sularının bu özelliği, Dünya’nın sıcaklığının düzenlenmesine yardımcı olmaktadır. Okyanuslardan ve diğer su kütlelerinden buharlaşan sular, at- mosfere su buharı olarak geçer. Su buharının yoğuşmasıyla ya- ğış meydana gelir. Hidrosfer, Ekvator ve kutuplar arasında enerji taşınımında rolü olan okyanus akıntılarıyla iklim sisteminde önemli bir işlev görür. Atmosferdeki büyük rüzgâr sistemleri, okyanusların yüzeyindeki suları harekete geçirerek Ekvator ile kutuplar arasında enerji ta- şınmasını sağlar. Ayrıca yüzey akıntılarının yanı sıra okyanusların derinlerinde meydana gelen su dolaşımı da Dünya’nın sıcaklık den- gesi üzerinde etkilidir. Litosferin iklim sistemi üzerindeki etkisi, diğer bileşenlere göre çok daha uzun zamanda gerçekleşir. Levha hareket- leri sonucunda milyonlarca yılda okyanus havzalarının şekli ve derinliği, yeryüzünde karaların coğrafi dağılışları değişmekte ve yeni sıradağlar oluşmaktadır. Bu durum, yavaş da olsa okyanus ve atmosfer dolaşımını değiştirmektedir. Ayrıca şiddetli volkanik patlamalar, atmosferin bileşimini kısa süreli olarak değiştirebilmekte ve iklim sistemini etkilemektedir. Litosfer, rüzgâr ve yağışı etkileyerek iklim sistemi üzerinde etkili olmaktadır. Örneğin yer şe- killerinin uzanış doğrultusu hem rüzgârların hızını ve yönünü etkiler hem de yağışın nerelere düşeceğini belirler.
