Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
1. Ünite: COĞRAFYANIN DOĞASI 1.1.3. Coğrafya Biliminin Gelişimi İnsan-doğa etkileşimine odaklanan coğrafya, dünyanın en eski bilimlerinden bi- ridir. Coğrafya kavramı, Eski Yunanca “geo” (yer) ve “graphein” (tasvir etmek) kelimelerinin birleştirilmesiyle oluşmuştur ve ilk defa Eratosthenes tarafından Eski Çağ’da kullanılmıştır. Coğrafya biliminin gelişmesinde rol oynayan etken- lerde, coğrafyanın anlayışında ve yöntemlerinde her çağda değişimler olmuştur. Eski Çağ’da coğrafi bilgiler, gezilen görülen yerlerin tasvir edilmesi ve harita- lanmasıyla ortaya konulmuştur. Bu çağda Anadolu, Mezopotamya ve Mısır’da kentlerin kurulmasıyla ilk medeniyetlerin ortaya çıkması; ticaretin gelişmesi ve yazının icadı coğrafya biliminin gelişmesinde rol oynamıştır. Tales (Tales), Heredot (Heredot), Aristoteles (Aristoteles) gibi düşünürler ilk coğrafi fikirleri ortaya koymuş; Eratosthenes, Amasyalı Strabon ve İskenderiyeli Batlamyus dönemin en önemli coğrafyacıları olmuştur. Gezilen yerlerin tasviri, Dünya’nın şekli ve boyutları, koordinat sistemi, yönlerin belirlenmesi bu çağda ele alınan başlıca konular olmuştur. Orta Çağ’da İpek Yolu ve Baharat Yolu ticaretinin ülkeler arası siyasi, ticari, kültürel ilişkileri geliştirmesi ve büyük göç hareketleri coğrafya biliminin geliş- mesinde rol oynayan etkenler olmuştur. Bu dönemde coğrafya biliminin geliş- mesinde Müslüman bilginlerin çalışmalarının rolü büyüktür. Namaz vakitleri, oruç süresi ve hac yollarının belirlenmesi gibi ihtiyaçlar coğrafyaya ilgiyi artır- mıştır. Bu çağda matematik, astronomi gibi alanlarda çalışan Harizmi, Biruni, İbni Haldun, Muhammed İdrisi gibi bilim insanları; İbni Battuta ve Mesudi gibi seyyahlar coğrafya bilimine katkı veren eserler yazmıştır. Yeni Çağ’da Avrupa’daki Rönesans ve reform hareketlerinin getirdiği aydın- lanma ve sömürgecilik hareketleri coğrafyanın gelişmesinde rol oynamıştır. Bu çağda Kristof Kolomb (Kirıstof Kolomb), Magellan (Macellan), Piri Reis gibi denizciler coğrafyanın gelişmesinde öncü olmuştur. Ortelius ve Kâtip Çelebi harita ve eserleri, Evliya Çelebi de Seyahatname adlı eseriyle coğrafyaya katkı vermiştir. Yakın Çağ’da Fransız İhtilali ve Sanayi Devrimi’nin etkileriyle başlayan aydın- lanma çağı, bilim ve teknolojideki gelişmeler ile ulaşımın gelişmesiyle bilimsel amaçlı keşif gezilerinin yapılması coğrafyanın gelişmesinde etkili olmuştur. Bu çağ; olayların sebep ve sonuçlarının ele alındığı, coğrafya biliminin yön- temlerinin oluşturulduğu, coğrafyanın konuları ve bölümlerinin bugünkü şek- lini aldığı dönem olmuştur. Bir sonraki derse kadar coğrafya biliminin gelişimi ve bu bilime katkı sağlayan önemli bilim insanları [Eratost- henes (Eratostins), Strabon (Sıtrabon), Batlamyus, Biruni, Muhammed İdrisi, İbni Battuta, Piri Reis, Kâtip Çele- bi, Ortelius (Ortelyus), Von Humboldt (Van Hambolt), Carl Ritter (Karl Ritır), P. V. Blache (Bıleş), C. O. Sauer (Saver)] hakkında aşağıda verilen süreçleri dikkate alarak bilgi toplayınız. Bilgi Toplama Süreçleri
