Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
1. Ünite: COĞRAFYANIN DOĞASI 1.1.1. Coğrafya Biliminin Konusu ve Bölümleri İnsanın etkisi olmadan, insan ve insani unsurların dışında kalan yere doğal ortam adı verilir (Görsel 1.1). Doğal ortam; yer kabuğunu oluşturan kayaçlar, yer şekilleri ve topraklardan oluşan taş küre (litosfer); Dünya’yı çepeçevre saran gazlardan oluşan hava küre (atmosfer); denizler, göller, akarsular, yer altı suları gibi su kaynaklarından oluşan su küre (hidrosfer); donmuş toprak- lar, buzullar ve sürekli karla kaplı alanlardan oluşan buz küreden (kriyos- fer) meydana gelir. Bu ortamlarda canlıların hayati faaliyetlerini sürdürdüğü alanlar da yaşam küreyi (biyosfer) oluşturur. Bu beş temel ortam doğada etkileşim hâlindedir. Doğal ortamı oluşturan unsurlarda meydana gelen deği- şimlere doğa olayı denir. Doğal ortamı oluşturan unsurlar nasıl birbiriyle etkileşim içindeyse insan da doğal ortamla etkileşim hâlindedir. İnsanın sosyal, kültürel ve ekonomik fa- aliyetleri sonucunda doğal ortam üzerine inşa ettiği yaşam alanına beşerî ortam adı verilir. Doğal ortam ile beşerî ortamın birlikteliğinden oluşan en geniş yaşam alanına da coğrafi ortam denir. Coğrafi ortamda doğa ile insan arasında bir etkileşim gerçekleşmektedir. Eski çağlarda doğanın insan yaşamına etkileri ön planda olmuştur. İnsan da son dönemlerde beşerî faaliyetlerin artması ve çeşitlenmesi ile doğal ortamların mekânsal özelliklerinde ve dağılışında değişimlere neden olan bir etken hâ- line gelmiştir. Eski Çağ’dan itibaren birçok filozof doğa olaylarıyla insan faaliyetleri arasın- daki etkileşimi inceleme, araştırma ve yorumlamaya çalışmıştır. Bu bağlamda bir taraftan doğal ortam diğer taraftan da beşerî ortam, inceleme ve araş- tırmanın konusu hâline gelmiştir. Bilimin bu inceleme alanına Eski Çağ’dan itibaren coğrafya adı verilmiştir. Görsel 1.1 Doğada etkileşim hâlindeki temel ortamlar
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
Doğal Nedenler: Küresel iklim krizine bağlı kuraklık, yağış miktarının belirgin biçimde azalması ve yüksek sıcaklıklarla şiddetlenen buharlaşma.
Beşerî Nedenler: Göl çevresinde açılan ruhsatsız derin artezyen kuyuları, aşırı yer altı suyu tüketimi ve gölü besleyen dereler üzerine göletler kurulmasıdır.
