Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 126 XX. yüzyılda atmosferde sera gazlarının artmasıyla dünya genelinde sıcaklık 0,74 °C yükselmiştir. Bu durum; kuzey yarım kürede göl ve akarsuların donma süresinin ve ilkbaharda kar örtüsüyle kaplı sürenin kısalmasına, şiddetli yağışla- rın meydana gelmesine, buzulların erimesine neden olmuştur. Araştırmalar küresel sıcaklık artışından okyanusların da etkilendiğini ortaya koy- muştur. Okyanuslarda yaşanan hızlı ısınma; okyanus akıntılarını, deniz buzulla- rının alanını, suyun yoğunluk ve hacmini, suların pH derecesini, hava kütlesinin nem içeriğini, fitoplanktonların verimliliği ve üretilen klorofil miktarını etkilemek- tedir. Küresel sıcaklık artışının etkilerinin en belirgin hissedildiği iklim sistemi bi- leşenlerinden biri de kriyosferdir. Yapılan araştırmalar son yüzyılda kriyosferin parçaları olan kar örtüsü, deniz buzulları, devamlı donmuş topraklar (permafrost) ile buzulların alansal yayılımının ve hacminin değiştiğini ortaya koymaktadır (Görsel 3.35). Deniz Buzu Konsantrasyonu (%) Büyük Okyanus Eylül 1990 Eylül 2020 Büyük Okyanus XX. yüzyılda küresel ölçekte gözlenen sıcaklık artışının karasal ekosistemde bulunan pek çok canlı türünün yaşamsal süreçlerinde özellikle de bitki türle- rinin yaprak çıkarma ve çiçek açma tarihlerinde değişimlere neden olduğu gözlemlenmektedir. Son yüzyıldaki küresel sıcaklık artışı ve iklim değişikliğinin bir diğer etkisi de ekstrem doğa olaylarının artmasıdır. Özellikle hidroklimatik kökenli kasırga, sel ve taşkın, kuraklık, sıcak hava dalgası gibi ekstrem doğa olaylarının sa- yısında ve gerçekleşme düzeylerinde artışlar olmuştur. Bu ekstrem olayların birçok yerde afete dönüştüğü ve çok sayıda insanın bu durumdan zarar gör- düğü belirtilmektedir. Görsel 3.35 Kuzey Okyanusu’ndaki deniz buzullarının alanı son 30 yılda belirgin şekilde azalmıştır. (sarı çizgi 1991-2008 ortalaması)
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
Doğal Nedenler: Küresel iklim krizine bağlı kuraklık, yağış miktarının belirgin biçimde azalması ve yüksek sıcaklıklarla şiddetlenen buharlaşma.
Beşerî Nedenler: Göl çevresinde açılan ruhsatsız derin artezyen kuyuları, aşırı yer altı suyu tüketimi ve gölü besleyen dereler üzerine göletler kurulmasıdır.
