Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 122 Yer kabuğu, levha adı veri- len ve hareket eden büyük parçalardan oluşmaktadır. Bu levha hareketlerine genel olarak tektonizma adı verilmektedir. Atmosferdeki Sera Gazlarının Değişimi Atmosferde ısıyı tutan su buharı (H2O), karbondioksit (CO2), metan (CH4) gibi gazlara sera gazı adı verilmektedir (Görsel 3.30). Dün- ya’nın ortalama sıcaklığı 15 °C’tur. Bilim insanları sera etkisi olmama- sı durumunda Dünya’nın ortalama sıcaklığının -18 °C olacağını ifade etmektedir. Atmosferde bulunan sera gazların- da ve aerosol (katı veya sıvı par- tikül) miktarında meydana gelen değişimler, yeryüzündeki sıcaklık değerlerini doğrudan etkilemektedir. Atmosferdeki sera gazlarının oranında, geçmiş çağlardaki volkanik faaliyetler ve biyolojik aktivitelerin etkisiyle deği- şimler meydana gelmiştir. Özellikle buzullardaki hava kabarcıklarından alınan örnekler üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda atmosferdeki karbondioksit seviyesi ile iklim koşulları ve küresel sıcaklıklar arasında yakın bir ilişki bulun- duğu kanıtlanmıştır. Tektonik Hareketler Tektonik hareketler okyanus ve kıtaların büyüklüğünü, konumunu değiştirmiş; yeryüzünde dağlık alanların ve derin çukurların oluşmasına neden olmuştur. Örneğin yaklaşık 200 milyon yıl önce Güney Kutbu’na yakın olan Hindistan levhası, tektonik hareketlerin etkisiyle kuzeye doğru kaymış ve Asya kıtasıyla birleşerek şu anki konumuna gelmiştir (Görsel 3.31). Eski konumunda büyük oranda soğuk iklime sahip ve büyük kısmı buzullarla kaplı olan Hindistan levhası, kuzeye doğru kaydıkça sıcak kuşağa doğru yaklaşmış; üzerindeki buzullar erimiş ve sıcak iklim koşulları yaşamaya başlamıştır. A T M O S F E R Sera Gazları Sera Etkisi Güneş Işını Yansıma Antarktika Buzul Alanları Güney Amerika Afrika Hindistan Avustralya Görsel 3.30 Isının sera gazlarının etkisiyle atmosferde tutulmasına sera etkisi adı verilir. Görsel 3.31: Güney kutup bölgesine yakın olan ve üzerinde buzullar bulunan Hindistan kara kütlesinin tektonik hareketler sonucunda milyonlarca yıllık süreçte kuzeye doğru kayıp Asya ile birleşmesi ve bu süreçte buzulların ortadan kalkması