9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 122 Cevapları (MEB Yayınları)

3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 121 Küresel İklim Değişikliğinin Nedenleri 3.1.4. İklim Sisteminde Yaşanan Değişiklikler İklim sistemi bileşenlerinde meydana gelen değişimler iklim özelliklerini doğru- dan etkilemektedir. 4,6 milyar yıl önce hidrojen ve helyumdan oluştuğu tahmin edilen atmosferdeki su buharı, karbondioksit ve azot yoğunluğu volkanik faaliyet- lerin etkisiyle artmıştır. Su buharının atmosferde yoğunlaşmasıyla hidrosfer ve kriyosfer oluşmuştur. Buna bağlı olarak bulut ve sis oluşumu, yağış, rüzgâr gibi hava olayları başlamıştır. Tarihî süreçte hava olaylarında ve iklim sistemi bileşenlerinde çeşitli ne- denlerle değişimler yaşanmıştır. Bu değişimlerin etkisiyle iklim özelliklerin- de küresel çapta meydana gelen değişimlere küresel iklim değişikliği adı verilmektedir. Bu değişikliklerin nedenleri doğal faktörler ve insan faaliyetleri olmak üzere ikiye ayrılır (Şema 3.4). Doğal Faktörler Işınımsal Etkenler İklim sisteminin en önemli girdisi Güneş’ten alınan enerjidir. Dünya, her yıl Güneş’ten aldığı enerji miktarı kadar enerjiyi yeryüzü ve atmosferden yansı- ma yoluyla uzaya geri vermektedir. Ancak ışınımsal etkenlerin etkisiyle Dün- ya’nın Güneş’ten aldığı ve uzaya geri verdiği enerji miktarı her zaman eşit de- ğildir. Işınımsal etkenlerde zaman içinde görülen değişimin Dünya’nın enerji bilançosunu değiştirerek yeryüzünde iklim değişimine yol açtığı bilinmektedir (Görsel 3.29). Bilim insanları; iklim de- ğişimleriyle ilgili araştır- malarında bitki ve hayvan fosilleri, tortulların fiziksel ve kimyasal özellikleri, okyanus tabanlarındaki çökellerin bileşimi, geçmiş dönemlere ait relikt (kalıntı) bitkiler, asırlık ağaçların yaş halkaları, deniz ve göl kenarındaki taraçalar, buzul örtüleri, buzul aşındırma ve biriktirme şekilleri gibi bulguları kullanmaktadır. Bilim insanları, yörünge ve eksen eğikliğindeki değişim- lerin yeryüzünde belirgin sıcaklık değişimlerine neden olduğunu ve özellikle buzul çağlarının ortaya çıkmasın- da rol oynadığını kanıtlarıy- la ortaya koymuştur. Doğal Faktörler İnsan Faaliyetleri İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE NEDEN OLAN BAŞLICA FAKTÖRLER Işınımsal etkenler Sanayi faaliyetleri Ulaşım faaliyetleri Tektonik hareketler Atmosferdeki sera gazlarındaki değişim Bitki örtüsünün tahrip edilmesi Yörünge Düzlemi 24˚ 5' = Maksimum Eğiklik Yörünge Düzlemi 22˚ 1' = Minumum Eğiklik Görsel 3.29: Bugün yaklaşık 23° 27’ olan eksen eğikliğinin ortalama 42 bin yıllık süreçte 22,1° ile 24,5° arasında değiştiği (yalpalama) tespit edilmiştir. Bu durumun Güneş’ten alınan enerjide yaklaşık %1’lik bir değişime neden olduğu hesaplanmaktadır. Şema 3.4: İklim değişikliğine neden olan başlıca faktörler