9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 108 Cevapları (MEB Yayınları)

4. Dünya’nın Dönme Hareketi Dünya’nın ekseni etrafındaki dönüşü, hava kütlelerinin 30° enlem- leri üzerinde yığılarak alçalması ve basıncın yükselmesine neden olur. 60° enlemlerinde farklı hava kütlelerinin karşılaşması sonu- cunda havanın yükselmesi basıncı düşürür ve alçak basınç alanla- rı ortaya çıkar. Buna göre 30° enlemlerinde oluşan yüksek basınç alanları ile 60° enlemleri çevresinde oluşan alçak basınç alanları dinamik kökenlidir. Aşağıda Dünya üzerindeki sürekli termik ve di- namik basınç kuşakları gösterilmiştir (Görsel 3.18).

3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 107 Alçak ve yüksek basınç merkezlerinin özellikleri şunlardır (Görsel 3.19). Alçak Basınç Merkezi • Yatay yönlü hava hareketi çevreden merkeze doğrudur. • Dikey yönlü hava hareketi yükselicidir. • Alçak basınç merkezlerinde yükselici hava hareketleri, bulut gelişimi ve yağış oluşumu üzerinde etkili olduğundan bu bölgelerde genellikle bulutlu ve yağışlı hava koşulları görülür. Yüksek Basınç Merkezi • Yatay yönlü hava hareketi merkezden çevreye doğrudur. • Dikey yönlü hava hareketi alçalıcıdır. • Yüksek basınç merkezlerinde alçalıcı hava hareketleri, bulut ve yağış oluşumunu engellediğinden bu bölgelerde genellikle güneşli (açık, bulutsuz) hava koşulları görülür. Görsel 3.18 Dünya’daki sürekli termik ve dinamik basınç kuşakları Alçak basınç etkisindedir. Yükselici hava hareketi nedeniyle yağışlı iklim koşulları yaşanır. 0° TAB Alçak basınç etkisindedir. Yağışlı iklim koşulları yaşanır. 60° DAB Yüksek basınç etkisindedir. Alçalıcı hava hareketleri nedeniyle kurak iklim koşulları yaşanır. 90° TYB Yüksek basınç etkisindedir. Alçalıcı hava hareketi nedeniyle kurak iklim koşulları yaşanır. 30° DYB AB YB b b a a Kuzey Yarım Küre Görsel 3.19 Kuzey yarım kürede yüksek ve alçak basınç merkezlerinin özelliklerini yansıtan şekil üzerinde yüksek basınç merkezi (YB), alçak basınç merkezi (AB), dikey hava hareketi (a), yatay hava hareketi (b) gösterilmiştir. 30° 30° 60° 60° 90° 90° Termik Yüksek Basınç Termik Yüksek Basınç Dinamik Yüksek Basınç Dinamik Yüksek Basınç Dinamik Alçak Basınç Termik Alçak Basınç Dinamik Alçak Basınç 0°