9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 62 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema İçeriğinde doymuş yağ asitlerinin çoğunlukta olduğu tereyağı gibi hayvansal yağlar, oda sıcaklığında katıdır fakat doymamış yağ asitlerinin ağırlıkta olduğu ayçiçe­ ği yağı, zeytinyağı gibi bitkisel yağlar oda sıcaklığında sıvıdır. Doymamış yağ asitleri içeren bitkisel yağlar, la­ boratuvar ortamında hidrojen eklenerek doymuş yağ hâline getirilebilir. Margarinler, oda sıcaklığında katı olan ve hidrojenle doyurulmuş bitkisel yağlardır. Trigliseritler, bir gliserol molekülüne ester bağı ile bağlı üç yağ asidinden oluşan lipit molekülleridir (Görsel 1.41). İnsan vücudunda en fazla bulunan lipit türüdür ve enerjinin depolanması, yalıtım, fiziksel koruma gibi işlevlere sahiptir. Gerektiğinde enzimlerle serbest bı­ rakılan yağ asitleri, hücrelerin haberleşmesi ve enerji ihtiyacı için kullanılır. Fosfolipitler, hücre zarlarının ana bileşenlerinden biri ve hücrelerin yapısal bütünlüğünü sağlayan önemli li­ pit molekülleridir. Trigliseritlerden farklı olarak gliserol omurgasına iki yağ asidi ve bir fosfat grubu bağlıdır (Görsel 1.42). Fosfat gruplarına bağlı olabilecek kimya­ sal grupların çeşitliliği fosfolipitleri de çeşitlendirir. Yağ asitlerinden oluşan kuyruk kısmı suyu sevmeyen (hid­ rofobik), fosfat grubu ve diğer bağlı yan gruplardan oluşan baş kısmı ise suyu seven (hidrofilik) özelliktedir. Fosfolipitler, sulu ortamlarda hidrofobik kuyruk kısımlarının su ile temasını en aza indirecek şekilde ve hidrofilik baş kısımlarının su ile teması en fazla olacak şekilde konumlanır. Bu, hücre zarlarının yapısının oluşmasını sağlar (Görsel 1.43). Görsel 1.43 Hücre zarının genel yapısı Görsel 1.41 Trigliseritler, gliserol molekülüne bağlı üç yağ asidinden oluşur. Görsel 1.42 Fosfolipitlerin genel yapısı a b CH3 CH3 H3C CH(CH2)3 CH(CH3)2 HO Görsel 1.44

a) Steroit halkasal yapısı,

b) Kolesterol yapısı Hücre dışı Hidrofilik baş (Fosfat grubu) Hidrofobik kuyruk (Yağ asiti) Sitoplazma Çift katmanlı hücre zarı Gliserol Yağ asitleri Fosfat Steroitler, dört halkalı karbon yapısına sahip lipit türleridir (Görsel 1.44). Dört halkalı yapı, tüm steroitlerde ortaktır ve farklı işlevsel grupların ek­ lenmesiyle pek çok türevi oluşturulur. En bilinen steroit moleküller; ko­ lesterol, steroit hormonları, safra asitleri ve D vitaminidir. Kolesterol; sı­ caklığa bağlı olarak hücre zarının akışkanlığını ve bütünlüğünü düzenler. Yüksek sıcaklıklarda zarın aşırı akışkanlığını önleyerek dayanıklılığını ve dengesini artırır, düşük sıcaklıklarda ise fosfolipitlerin sıkı dizilimini boza­ rak zarın akışkanlığını korur. Diğer steroitlerin sentezinde öncül madde olarak kullanılır. Hücre zarındaki kolesterol miktarı arttığında zarın akış­ kanlığı azalır. Bu özellik hücrelerin sıcak ve soğuk ortamlara uyumunu kolaylaştırır. Steroit yapılı hormonlar; vücuttaki birçok fizyolojik sürecin düzenlenmesine, safra asitleri ise yağların sindirilmesine yardımcı olur. D vitamini kemik sağlığını korumada ve kalsiyum metabolizmasında görev­ li önemli bir steroittir. Lipitler Gliserol OH OH OH + Üç yağ asidi Ester bağı –O O C –O O C –O O C Gliserol +3H2O