9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 58 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema Pentozlar içerisinde yer alan karbohidratlardan özellikle ikisi bi­ yolojik açıdan oldukça önemlidir. Riboz ve deoksiriboz şekerleri nükleik asitlerin temel bileşenlerindendir. Riboz şekeri RNA (ribo­ nükleik asit), deoksiriboz şekeri ise DNA (deoksiribonükleik asit) moleküllerinin yapısında bulunur. Beş karbonlu şekerler nükleik asitlerin yapısında bulunmalarının yanında metabolik faaliyetlerin düzenlenmesinde, hücrelerin iletişiminde ve enerjinin taşınmasın­ da görev alır. Riboz ile deoksiriboz şekerleri arasındaki en önemli yapısal farklılık deoksiribozda bir oksijen atomunun bulunmama­ sıdır (Görsel 1.33). Heksozlar altı karbonlu monosakkaritlerdir ve bunların oldukça fazla yapısal izome­ ri bulunur. Yapısal izomerlerinin çeşitliliği nedeniyle biyolojik sistemlerde heksozlar yaygın olarak üretilir. Canlılarda en çok üretilen ve kullanılan heksoz çeşitleri; glikoz, fruktoz ve galaktozdur (Görsel 1.34). Görsel 1.34

a) Glikozun yapısı,

b) Fruktozun yapısı,

c) Galaktozun yapısı Glikoz, doğada en yaygın bulunan ve hücrelerin enerji ihtiyaçlarını karşılayan önemli bir heksozdur. Kan şekeri veya üzüm şekeri olarak da bilinen glikoz me­ tabolik olarak yıkılır ve enerji üretiminde kullanılır. Bitkilerde fotosentezle üretilir. Hayvanlarda glikojen, bitkilerde nişasta formunda depolanmak üzere polimerleşti­ rilir ve gerekli olduğu durumlarda hidroliz tepkimeleriyle tekrar oluşturulur. Fruktoz; meyvelerde, balda ve bazı sebzelerde doğal olarak bulunur. Meyve şekeri olarak da bilinir. Glikozdan daha tatlı olması, kullanıldığı ürünün raf ömrünü uzatması gibi özellikleri nedeniyle gıda endüstrisi tarafından tercih edilen bir monosakkarittir. Özellikle meyve suları, meşrubatlar, tatlılar ve paketli gıdalarda yoğun bir şekilde kul­ lanılan fruktoz; aşırı tüketildiğinde karaciğer yağlanması, obezite, diyabet gibi hasta­ lıklara neden olur. Galaktoz (süt şekeri), süt ve süt ürünlerinde fazlaca bulunur. Diğer heksozlar kadar tatlı olmaması sebebiyle gıda ürünlerinde galaktozun kullanımı sınırlıdır. Hücreler­ de glikoza dönüştürülerek enerji verici tepkimelerde kullanılır. Disakkaritler, iki monosakkaridin glikozit bağ ile birleşmesi sonucu oluşur. Gli­ koz, fruktoz, galaktoz gibi monosakkaritlerin birbirlerine bağlanmasıyla oluşan disakkaritlerden canlılarda en yaygın bulunanları maltoz, sükroz ve laktozdur. Sin­ dirim enzimleriyle monomerlere dönüştürülerek metabolik olaylarda kullanılır. Arpa şekeri olarak adlandırılan maltoz, iki glikozun birleşiminden oluşan bir disak­ karittir. Çay şekeri olarak da bilenen sükroz (sakkaroz) ise glikoz ve fruktozdan oluşan bir disakkarittir. Çoğunlukla şeker kamışı ve şeker pancarından elde edilir. Görsel 1.33 Beş karbonlu monosakkaritlerden