9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 30 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema Konuya Başlarken Yönerge: Aşağıdaki metinden ve önceki öğrenmelerinizden yararlanarak soruları cevaplayı­ nız. 2021 yılının Şubat ayında İngiltere’de COVID-19’a ilişkin dikkat çekici bir araştırma için onay verildi. “Human Challenge (Humın çelınç)” olarak ad­ landırılan bu çalışmada, klasik aşı araştırmalarından farklı bir yöntem uygu­ landı. Geleneksel çalışmalarda çok sayıda gönüllünün virüse doğal yollarla maruz kalması beklenirken bu araştırmada 18-30 yaş arasındaki sağlıklı 36 gönüllüye kontrollü koşullarda bilerek canlı SARS-CoV-2 verildi. Bu araştırmanın amacı, virüsün bulaşması için gereken en düşük dozu belir­ lemek, bağışıklık sisteminin özellikle ilk saatlerde verdiği tepkiyi incelemek ve bazı bireylerin neden daha fazla bulaştırıcı olabildiğini anlamaktı. Elde edilecek verilerin, aşı ve tedavi geliştirme çalışmalarını hızlandırabileceği düşünülüyordu. Böylece normalde uzun sürebilecek bazı araştırma basa­ maklarının daha kısa sürede tamamlanması hedefleniyordu. Çalışma, Londra’daki Royal Free (Royıl fri) Hastanesinde yüksek güvenlik önlemleri al­ tında yürütüldü. Gönüllüler özel hava filtre­ leme sistemlerine sahip birimde tutuldu, 14 gün boyunca dış dünya ile temas etmeden izo­ le edildi ve sürekli doktor gözetiminde takip edildi (Görsel 1.6). Katılımcılara, zaman ayır­ maları ve karşılaşabilecekleri riskler nedeniyle yaklaşık 4.500 sterlin ödeme yapıldı. Araştırma kamuoyunda ve bilim çevrelerin­ de önemli tartışmalara yol açtı. Çünkü çalış­ ma yürütüldüğü sırada virüsün özellikle genç bireylerde uzun vadede oluşturabileceği etkiler henüz tam olarak bilinmi­ yordu. Bazı uzmanlar, sağlıklı bireylerin bilerek enfekte edilmesinin tıbbın temel etik ilkeleriyle çelişebileceğini savundu. Buna karşılık bazı araştırma­ cılar ise böyle bir çalışmanın toplum sağlığı açısından büyük yarar sağlaya­ bileceğini ve milyonlarca insanın yaşamını korumaya katkıda bulunabilece­ ğini ileri sürdü.

1. “Human Challenge” yönteminde katılımcılara yüksek miktarda ödeme yapılması ve sağlıklı bireylerin bilerek enfekte edilmesi, gönüllü onamı ve adalet ilkeleri açısından hangi riskleri ortaya çıkarabilir? Bu duru­ mun gönüllülerin kararını etkileyip etkilemediğini değerlendiriniz.

2. Pandemi gibi küresel ölçekte acil durumlarda aşının daha kısa süre­ de geliştirilebilmesi amacıyla etik kuralların esnetilmesi ya da bazı araştırma aşamalarının hızlandırılması etik açıdan savunulabilir mi? Görüşünüzü bireysel haklar ile toplumsal yarar arasındaki dengeyi dik­ kate alarak açıklayınız. Görsel 1.6: Doktor gözetimindeki gönüllü 1.3. BİLİM ETİĞİ