9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 26 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema IV. Hipotez Oluşturma Bilimsel süreçteki bir sonraki aşama, gözlemlere dayalı bir hipotezin oluşturulmasıdır. Hi­ potez, belirli bir durumun ya da olayın nedeninin, bağlantısının veya sonucunun açıklan­ ması için sunulan bir önermedir. Hipotez; deneysel yöntemler veya gözlemler kullanılarak test edilebilir, doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilir olmalıdır. Örnek biyolojik durumda bazı kuşların güveleri yediği ve baykuşların da diğer kuşları av­ ladığı hakkında bilgiler elde ettiğinizi düşününüz. Bu bilgiden hareketle oluşturacağınız “Göz desenleri güveyi yiyebilecek avcıları uzaklaştırır.” cümlesi sizin hipotezinizdir.

V. Hipoteze Dayalı Tahminler Hipotezlerin doğruluğu test edilmeden hipotezden akıl yürütme yoluyla çıkarılan sonuçlara tahmin denir. Tahmin, çalışmalarda zaman kaybını önleyerek araştırmaları kolaylaştırır. Bu süreç, bilimsel bilginin gelişmesine ve doğrulanabilir sonuçların elde edilmesine katkıda bulunur. Göz desenlerinin güveyi yiyebilecek avcıları uzaklaştırdığı hipotezinden yola çıkılarak mevcut durumla ilgili şu tahmin yapılabilir: Bir güvenin kanatlarında göz desenleri varsa avcı kuşlar güveyi yemekten kaçınır. VI. Deney Tasarlama Hipoteze dayalı tahminleri test etmek için genellikle kontrollü bir deney tasarlanır veya bilimsel kaynaklardan kanıtlar toplanır. Deney sırasında ve kaynak araştırma­ sında veriler ya da bilgiler toplanır ve analiz edilmek üzere kaydedilir. Kontrollü de­ neylerde araştırmacı tarafından değiştirilen ve etkisi araştırılan değişkene bağımsız değişken, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen diğer değişkene ise bağımlı de­ ğişken denir. Verilen örnek biyolojik durumda göz desenleri olan güveleri daha fazla gözlem yaparak avcı kuşların gerçekten de göz desenleri olan güveleri yemekten kaçındığını gözlemle­ yebilir veya hipotezin test edilmesine yönelik kontrollü deney tasarımı yapabilirsiniz. Bu süreçte eşit sayıda benekli ve beneksiz güvelerin, avcı kuşların olduğu ortamda bir süre bekletildikten sonra kalan güvelerin sayıları karşılaştırılabilir. Yapılan bu işlem kontrollü bir deneyin en basit örneklerindendir. Bu örnekte güvelerin göz desenleri bulundurma du­ rumu bağımsız değişken, güve sayıları ise desen durumuna göre değişeceği için bağımlı değişkendir. VII. Analiz ve Sonuç Çıkarma Bilimsel çalışma sürecinde elde edilen verilerin yorumlanmasına çıkarım denir. Elde edilen bulgular veya çıkarımlar, kurulan hipotez ile çelişirse hipotez tekrar gözden ge­ çirilir ve gerekiyorsa değiştirilir. Veriler hipotezi desteklemek için yeterli değilse yeni gözlem veya deneyler yapılarak yeni veriler elde edilmeye çalışılır. Veriler hipotezi destekliyorsa deney sonuçları raporlanarak bilim çevrelerine duyurulur. Detaylı gözlemler veya kontrollü deney sonucunda göz desenli kanat yapısına sahip gü­ velerin avcı kuşlar tarafından daha az avlandığı tespit edilirse hipotezin desteklendiği bi­ limsel kanıtlar elde edilmiş olur. Elde edilen veriler hipotezi desteklemek için yeterli değilse farklı bir yöntem kullanılarak hipotezin test edilmesi için ilave veriler toplanması gereke­ bilir. Gözlem ve deneyler sonucunda güvenin kanatlarında bulunan beneklerin avcıların kaçmasına ve güvenin hayatta kalmasına yardımcı olduğu sonucunu çıkarırsınız. Fizik, kimya, biyoloji gibi bilim dallarında bilimsel sürecin benzer adımları izlenir. İlk olarak gözlemler yapılır ve olgular dikkatlice incelenir. Ardından hipotezler oluşturu­ lur ve deneyler tasarlanarak yürütülür. Elde edilen veriler veya bulgular analiz edilerek çıkarımlar yapılır. Örneğin fizikte bir cismin hareketi, kimyada bir kimyasal reaksiyon,