9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 24 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema Bilimsel Yöntem Günlük hayatta karşılaşılan bazı problemlerin çözülmesi, kararların alınması ve bu kararlar doğrultusunda harekete geçilmesi insan yaşamının bir gereğidir. Bu kararlar insan hayatını derinden etkileyebilir. “Acaba bugün ne giyilmeli?” sorusuna benzer basit bir durumla veya “Kuraklık ve açlık nasıl engellenir?” gibi insanlığı ilgilendiren bir soruyla karşılaşabilme ihtimali hep vardır. Bu tür soruların çözülmesinde bilimsel süreçlerin işletilmesi devreye girer. Bilimsel bilginin temelini oluşturan analitik düşünme adımları, gündelik yaşamda herkes tarafından pek çok kez uygulanmaktadır. Bir ampul çalışmadığında ampu­ lünün patladığı, anahtarının bozulduğu veya iletken­ lerinden birinde sorun olduğu düşünülebilir. Öncelikle elektriklerin kesilip kesilmediği kontrol edilir (Görsel 1.2). Bu süreçte sorun elektrikte değilse ampul değiştirilir veya elektrik anahtarının çalışıp çalışmadığı kontrol edi­ lir. Bilimsel yöntem; araştırma sorularının test edilmesi, gözlemlerin yapılması, sonuçların analiz edilmesi yoluyla bilginin artmasını ve bilimsel anlayışın gelişmesini sürekli hâle getiren bir süreçtir. Görsel 1.2: Bilimsel sürecin işletilmesine verilebilecek basit bir örnek Bilimin doğası; bilimin daha derinlemesine anlaşılmasını, yazılı ve görsel basın­ da çıkan yeni iddiaların doğrudan kabul edilmesi yerine bunların bilimsel olarak değerlendirilmesi gerektiğini anlatır. Bu süreçte bilgilerin bilimsel yöntemlere dayalı sunulup sunulmadığının irdelenmesini ve bu bağlamda bilimsel süreçle­ rin önemli olduğunun fark edilmesini sağlar. Bilimin doğasını kavrayabilmek için DNA yapısının keşfi örnek bir durum ola­ rak verilebilir. DNA’nın moleküler yapısının keşfedilme süreci, bilimsel bilginin gelişimini ve çeşitli etmenlerle etkileşimini gösteren önemli bir örnektir. James Watson ve Francis Crick’in DNA’nın çift sarmal yapısını ortaya koymaları biyoloji ve genetik alanında yeni bir çağ başlatmıştır. DNA’nın moleküler yapısı ve ge­ netik bilginin aktarım yollarının keşif süreci, bilinmeyen bir yapının veya olayın bilimsel olarak anlaşılması süreci için örnek bir durumdur. DNA’nın yapı ve işlevlerinin keşfi sürecinde hangi tür biyomolekülün (protein, RNA, DNA) genetik bilgiyi taşıdığı bilim insanları arasında tartışmaya açık bir konudur. Bu durum bilimin değişebilen doğasına verilebilecek bir örnektir. Za­ manla yeni teknolojilerin geliştirilmesi ve daha fazla deneysel verinin elde edil­ mesiyle DNA’nın yapısı ve işleyişi daha iyi anlaşılmış ve genetik bilginin aktarı­ mından sorumlu molekül DNA olarak gösterilmiştir. DNA’nın moleküler yapısının aydınlatılmasında bilimsel çıkarım süreci de önem­ li bir rol oynamıştır. Watson ve Crick’in çalışmaları, mevcut bilgilerin kullanılıp, önceki araştırmacıların bulgularına dayanılarak ve deneyler yapılarak birçok çıkarım yapılmasını içermektedir. Bununla birlikte Rosalind Franklin’in “X ışını” kırınım çalışmalarının Watson ve Crick’in çalışmalarını etkilediği ve DNA’nın yapısını anlamada kilit bir rol oynadığı da bilinmektedir. Bu durum, farklı bilim insanlarının aynı konuya farklı bakış açıları getirebileceğini ve teorik bakış açıla­ rının bilimsel anlayışı nasıl etkileyebileceğini de göstermektedir.