9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 12 Cevapları (MEB Yayınları)

6. Etkinlik Adı Suyun Özelliklerini Belirleme Amaç Suyun genel özellikleriyle ilgili veri toplayabilme Süre 40 dk. Yönerge • Aşağıdaki işlem basamaklarını takip ederek etkinliği gerçekleştiriniz. 1. Öğretmen rehberliğinde 4-6 kişilik ekipler oluşturunuz. 2. Aşağıda adımları verilen uygulamaları/deneyleri (I, II, III, IV ve V) yapınız. 3. Grup arkadaşlarınızla düzeneğinizi hazırlarken dikkatinizi olumsuz yönde etkileyecek faktörleri kontrol edi- niz ve deneylerinizi adım adım gerçekleştiriniz. 4. Deney sırasında elde ettiğiniz bütün verileri not ediniz. 5. Uygulamalar sürecindeki gözlemlerinizin suyun hangi özellikleriyle (yoğunluk, çözücülük vb.) ilişkilendirile- bileceğini arkadaşlarınızla tartışınız.

I. Deney Malzemeler İki adet lam, su Süre 5 dk. Yapılışı Lamlardan birinin üzerine birkaç damla su koyunuz ve ikinci lamı bi- rincinin üzerine yavaşça yerleştire- rek suyun ince bir tabaka hâline gel- mesini bekleyiniz. Ardından iki lamı birbirinden ayırmaya çalışınız. 26

1. Tema IV. Hipotez Oluşturma Bilimsel süreçteki bir sonraki aşama, gözlemlere dayalı bir hipotezin oluşturulmasıdır. Hipotez, belirli bir durumun ya da olayın nedeninin, bağlantısının veya sonucunun açıklanması için sunulan bir önermedir. Hipotez; deneysel yöntemler veya gözlemler kullanılarak test edilebilir, doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilir olmalıdır. Örnek biyolojik durumda bazı kuşların güveleri yediği ve baykuşların da diğer kuşları avladığı hakkında bilgiler elde ettiğinizi düşününüz. Bu bilgiden hareketle oluşturaca- ğınız “Göz desenleri güveyi yiyebilecek avcıları uzaklaştırır.” cümlesi sizin hipotezinizdir.

V. Hipoteze Dayalı Tahminler Hipotezlerin doğruluğu test edilmeden hipotezden akıl yürütme yoluyla çıkarılan sonuçlara tahmin denir. Tahmin, çalışmalarda zaman kaybını önleyerek araştırma- ları kolaylaştırır. Bu süreç, bilimsel bilginin gelişmesine ve doğrulanabilir sonuçla- rın elde edilmesine katkıda bulunur. Göz desenlerinin güveyi yiyebilecek avcıları uzaklaştırdığı hipotezinden yola çıkılarak mevcut durumla ilgili şu tahmin yapılabilir: Bir güvenin kanatlarında göz desenleri varsa avcı kuşlar güveyi yemekten kaçınır. VI. Deney Tasarlama Hipoteze dayalı tahminleri test etmek için genellikle kontrollü bir deney tasarlanır veya bilimsel kaynaklardan kanıtlar toplanır. Deney sırasında ve kaynak araştırma- sında veriler ya da bilgiler toplanır ve analiz edilmek üzere kaydedilir. Kontrollü deneylerde araştırmacı tarafından değiştirilen ve etkisi araştırılan değişkene ba- ğımsız değişken, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen diğer değişkene ise bağımlı değişken denir. Verilen örnek biyolojik durumda göz desenleri olan güveleri daha fazla gözlem ya- parak avcı kuşların gerçekten de göz desenleri olan güveleri yemekten kaçındığını gözlemleyebilir veya hipotezin test edilmesine yönelik kontrollü deney tasarımı ya- pabilirsiniz. Bu süreçte eşit sayıda benekli ve beneksiz güvelerin, avcı kuşların olduğu ortamda bir süre bekletildikten sonra kalan güvelerin sayıları karşılaştırılabilir. Yapı- lan bu işlem kontrollü bir deneyin en basit örneklerindendir. Bu örnekte güvelerin göz desenleri bulundurma durumu bağımsız değişken, güve sayıları ise desen durumuna göre değişeceği için bağımlı değişkendir. VII. Analiz ve Sonuç Çıkarma Bilimsel çalışma sürecinde elde edilen verilerin yorumlanmasına çıkarım denir. Elde edilen bulgular veya çıkarımlar kurulan hipotez ile çelişirse hipotez tekrar gözden geçirilir ve gerekiyorsa değiştirilir. Veriler hipotezi desteklemek için yeter- li değilse yeni gözlem veya deneyler yapılarak yeni veriler elde edilmeye çalışılır. Veriler hipotezi destekliyorsa deney sonuçları raporlanarak bilim çevrelerine du- yurulur. Detaylı gözlemler veya kontrollü deney sonucunda göz desenli kanat yapısına sahip güvelerin avcı kuşlar tarafından daha az avlandığı tespit edilirse hipotezin destek- lendiği bilimsel kanıtlar elde edilmiş olur. Elde edilen veriler hipotezi desteklemek için yeterli değilse farklı bir yöntem kullanılarak hipotezin test edilmesi için ilave veriler toplanması gerekebilir. Gözlem ve deneyler sonucunda güvenin kanatlarında bulu- nan beneklerin avcıların kaçmasına ve güvenin hayatta kalmasına yardımcı olduğu sonucunu çıkarırsınız. Fizik, kimya ve biyoloji gibi bilim dallarında bilimsel sürecin benzer adımları izlenir. İlk olarak gözlemler yapılır ve olgular dikkatlice incelenir. Ardından hipotezler oluş- Tema ve başlığı Etkinlikleri uygularken dikkat edilmesi gereken güvenlik kuralları Derse hazırlık ve ön değerlendirme yapılan “Konuya Başlarken” alanı Sayfaların dış kenarlarındaki sütunlar; tek sütun ölçüle­ rindeki görsellerin yerleştiril­ mesi, görsel açıklamalarının yazılması ve öğrencilerin kendi çalışma notlarını yaza­ bilmeleri için tasarlanmıştır. Görseller sayfalara orantılı şekilde yerleştirilmiş, görsel açıklamaları farklı yazı karak­ teri ve büyüklükle verilmiştir. Ayrıca açıklama ile görsel bağlantısında algıyı kolaylaş­ tırmak için yönlendirme ok uçları, açıklamanın ait olduğu görseli göstermektedir.