9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 104 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema Ökaryotik hücrelerde DNA, çekirdek içerisinde kromatin (DNA ipliği) şeklinde or­ ganize olur. Kromatinlerin içinde bulunduğu sıvı ortama nükleoplazma, kroma­ tinleri çevreleyen çift katlı zar yapısına ise çekirdek zarfı adı verilir. Sitoplazma ve çekirdek arasında iki yönlü madde alışverişi yapılır. Bu madde geçişi, çekirdek zarfı üzerinde bulunan ve nüklear por adı verilen özelleşmiş geçitler ile sağlanır. Sitoplazmada sentezlenmiş proteinler, DNA ve RNA sentezinde görevli enzimler ve küçük iyonlar; bu porlar aracılığıyla çekirdeğin içine geçerken çekirdekte sen­ tezlenen bazı RNA molekülleri de sitoplazmaya geçer. Çekirdek içerisinde oldukça yoğun bir yapıda olan ve ribozom yapım merkezi olarak adlandırılan çekirdekçik bölümü bulunur. Endoplazmik retikulum (ER), biyolojik zarlardan oluşan ve hücre içinde protein sentezinden atık maddelerin uzaklaştırılmasına kadar çeşitli işlevlere sahip bir ya­ pıdır. Labirent görünümlü ER, ökaryotik hücrede toplam zarların yarısından fazla­ sını içerir ve zarsı ağ yapıdaki kanallardan oluşur (Görsel 2.6). ER, çekirdek zarfı ile bağlantılıdır ve bu iki yapı arasında madde alışverişi kolaylıkla gerçekleşir. Birbirleri ile bağlantılı olmasına rağmen yapı ve işlev açısından farklı iki ER çeşidi mevcuttur. Bunlardan birincisi dış yüzeyinde ribozomlar bulunduran granüllü (ta­ necikli) ER’dir (GER). Organellerin yapısına katılacak proteinler ile hücrenin dışına salgılanacak proteinler GER üzerindeki ribozomlar tarafından ER içerisine doğru sentezlenir. GER, salgı proteinleri yapmasının yanında hücrenin zar fabrikası olarak da görev yapar. Hücre zarı ve organeller, ER’den ayrılan ve bu yapılarla bütünleşen veziküller aracılığı ile büyür. Üzerinde ribozom bulundurmayan düz endoplazmik retikulum (DER) ise lipitlerin ve yağ yapılı hormonların üretilmesi, ilaç ve toksik maddelerin vücuttan uzaklaştırılması (detoksifikasyonu), kalsiyum iyonlarının de­ polanması gibi işlevleri yürütür. Çekirdek Granüllü ER Granülsüz ER Ribozomlar Nüklear por Kromatin Çekirdek zarfı Görsel 2.6 Endoplazmik retikulumun yapısı Vezikül: Hücre içinde madde aktarımı yapan, hücre ürünlerini sindiren ve boşaltan biyolojik zar yapılı keseciklerdir. Ökaryot Hayvan Hücresi ve Kısımları