11. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 129 Cevapları (MEB Yayınları)

5. Ünite Protein bakımından zengin olan fasulye, nohut ve mercimek dengeli beslenmede önemli bir yere sahip başlıca baklagillerdir (Görsel 5.4). Son yıllarda baklagillerin üre­ tim alanında ve miktarında artış görülmektedir.Yeni tohum çeşitleri geliştirilmesi ile nadas uygulaması yerine toprağı besleyen baklagillerin diğer tarım ürünleriyle dönü­ şümlü̈ ekilmesi anlamına gelen nöbetleşe ekim yöntemi bu artışta etkili olan yöntem­ lerdir. Fasulye yaz aylarında sulama imkânı olan ovaların büyük kısmında yetiştirilebil­ mektedir. Nohut yetişme döneminde yağış, olgunlaşma döneminde kuraklık isteyen bir bitki olduğundan ülkemizin iklim koşullarına uyum sağlamaktadır. Üretim miktarı bakımından iç tüketimde önemli bir yer tutan nohut, aynı zamanda ihraç edilen ürünler arasındadır. Yeşil ve kırmızı türleriyle üretimi yapılan mercimek ise su ve sıcaklık isteği daha az olan bir baklagil türüdür. Kuraklığa uyum gösteren bir bitki olan kırmızı merci­ meğin önemli bir kısmı Türkiye’nin güneydoğusunda yetiştirilmektedir. Görsel 5.4: Baklagiller Endüstri bitkileri grubunda yer alan pamuk, şeker pancarı, ayçiçeği, çay ve haşhaş farklı iklim koşullarına uyum gös­ tererek hem tarımsal üretim hem de sanayi faaliyetleri açısından stratejik önem taşımaktadır. Pamuk tekstil ve kâğıt endüstrisinin temel ham maddesi olmasının yanı sıra çekirdeğinden yağ elde edilen bir üründür. Yetişme döneminde yüksek sıcaklığa ve bol suya, olgunlaşma evresinde kuraklığa ihtiyaç duymakta ve sulama imkânı bulunan alanlarda yetiştirilmektedir (Harita 5.5). Dünyada pamuk, ekim alanı ve üretimi açısından ilk 10 ülke arasında yer alan Türki­ ye'de yıllık 1 milyon tondan fazla pamuk üretimi yapılmaktadır (Grafik 5.7). Pamuk 1,8 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0 (Milyon ton) 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Yıllar Pamuk Üretimi (bin ton) 250-600 100-250 20-100 10-20 0,1-10 0 100 200 km K Grafik 5.7: Türkiye’de yıllara göre pamuk üretimi Harita 5.5: Türkiye’de pamuk üretim alanları ve miktarları Tahıllardan pirinç çeltik bitkisinin işlenmesi ile elde edilir. Çimlenme döneminde yüksek su ve sıcaklık gereksinimi olan çeltik vadi tabanları, akarsu kenarları ve delta ovalarında yetiştirilmektedir (Harita 5.4). Türkiye'de 2000 yılından sonra uygulanan tarımsal politikalar ve desteklemeler çeltik üretimini artırmıştır (Grafik 5.6). Ancak çeltik tarımı, sivrisinek popülasyonunu artırarak sıtma gibi hastalıkların yayılmasına neden olabileceğinden üretim alanları yerleşim bölgele­ rinden uzağa konumlandırılmaktadır. Pirinç 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 (Milyon ton) 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Yıllar Grafik 5.6: Türkiye’de yıllara göre pirinç üretimi Harita 5.4: Türkiye’de pirinç üretim alanları ve miktarları Pirinç Üretimi (bin ton) 250-500 100-250 10-100 2,5-10 0,1-2,5 0 100 200 km K