Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
1. Tema / Tepki Görsel 1.5.18 Burun yapısı ve sarı bölge Epitel hücreler Koku soğancığı Siller Koku reseptörleri Koku molekülleri K o k u m o le kü ll er i Sarı bölge Görsel 1.5.19: Dilin yapısı ve içerdiği reseptörler Dil Papilla Por Duyu nöronu Epitel doku Tat tomurcuğu Burun Koku duyusunun alınmasını ve soluk alıp vermeyi sağlayan duyu organı burundur. İnsanda ortalama 25 milyon, köpekte 220 milyon, boz ayıda ise 1 milyarın üzerinde koku reseptörü bulunur. Bu se- beple köpeklerin ve boz ayıların koku alma duyusu çok gelişmiştir. Koku duyusu, uçucu ve mukusta çözünebilen kimyasalları algılar. Burnun üst kısmının sağ ve sol tarafında koku reseptörlerinin yer aldığı sarı bölge (koku alanı) bulunur (Görsel 1.5.18). Kemoreseptör görevi yapan koku reseptörleri özelleşmiş sinir hücreleridir. Koku reseptörlerinin uç kısmında siller bulunur. Koku reseptörlerinin dendritleri burnun sarı bölgesinde, akson uçları ise beyindeki koku soğancığında bulunur. Bu nedenle uyartılar doğrudan beyindeki koku soğancığına gönderilir. Burada bulunan sinir hücreleri ise uyartıları beyindeki koku merkezine taşır ve koku algılanır. Bu olayda diğer duyuların algılanmasından farklı olarak reseptörlerden gelen uyartılar talamusa uğramadan beyne gider. Koku veren madde moleküllerinin burun deliklerine geliş zamanları arasındaki fark, koku kaynağının hangi yönde bulunduğunu tahmin etmeyi sağlar. Uzun süre aynı kokunun alınması durumunda koku reseptörlerinde duyu adaptasyonu gerçekleştiği için bu koku alınmaz. Bu durumdaki koku reseptörleri ancak ortamdaki farklı bir kokuyu algılayabilir. Koku alma olayının gerçekleşmesi sırasında koku molekülleri ve uyartının izlediği yol Şema 1.5.3’te verilmiştir. Dil Tat alma organı olan dil; konuşma, beslenme ve yutmaya yardımcı olur. Üzeri epitel doku ile örtülüdür. Dil üzerinde ve ağız boşluğunda papilla denilen çıkıntılarda tadın algılanmasını sağlayan tat tomurcukları yer alır (Görsel 1.5.19). Tuzlu Destek hücresi Kemoreseptörler Tatlı Umami Acı Koku molekülleri Burun boşluğu Sarı bölge Koku soğancığı Beyin kabuğu Şema 1.5.3: Koku alma olayının gerçekleşme sırası Ekşi Duyu nöronu
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
