11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 58 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / Tepki aktarır. Buradan gelen titreşimler, vestibüler kanala basınç yapar. Vestibüler kanalda oluşan dalgalar, timpanik kanal içindeki perilenf sıvısına iletilir. Bu basınç dalgaları, kohlear kanaldaki temel zarı titreştirir. Bu titreşimler Corti organında bulunan duyu hücrelerine (mekanoreseptörler) aktarılır. Duyu hücrelerinin tüylerinin çatı zarına sürtünmesi sonucu oluşan uyartılar işitme sinirlerine iletilir. Uyartılar; işitme sinirleri ile önce talamusa, sonra beyin kabuğundaki işitme merkezine taşınır ve burada ses olarak algılanır. Duyma olayı sırasında sesin ve uyartının izlediği yol Şema 1.5.2’de verilmiştir. Oval pencereden başlayan sıvı dalgalanmaları timpanik kanala geçer ve yuvarlak pencereye ulaştığında sonlanır. Bunun sebebi, yeni gelen titreşimleri duyabilmek için iç kulağı yeniden hazır hâle getirmektir. Oluşan uyartı sayısını Corti organında titreşen tüy sayısı belirler. Böylece sesin şiddeti algılanmış olur. Titreşen tüy sayısı ne kadar fazla ise ses o kadar şiddetli algılanır. Aşırı sese maruz kalan işitme sinirlerinde işlev kaybı olur. Gürültülü yer- lerde uzun süreli kalan kişilerde işitme kaybı oluşabilir. Vücut dengesinin sağlanmasında iç kulaktaki kesecik, tulumcuk ve yarım daire kanalları etkili olur (Görsel 1.5.17 a). Kesecik ve tulumcuk yer çekimine karşı vücudun konum değişikliklerini; yarım daire kanalları ise dönme, hızlanma ve yavaşlama hareketlerini algılar. Kesecik ve tulumcuk tabanında bulunan tüylü duyu hücreleri (reseptörler), jela- tinimsi bir madde içindeki otolit taşlarının tüyleri bükmesi ile uyarılır (Görsel 1.5.17 b). Algılanan basınç değişikliği (mekanik etki) denge sinirleriyle beyne iletilir ve konum değişik- liği algılanır. Vücut ve baş, dönüş hareketi yaptığında yarım daire kanallarının içindeki endolenf sıvısı hareket eder. Endolenf sıvısının hareketi kupu- lada bulunan tüy hücre- lerinin (reseptörler) tüyle- rini büker (Görsel 1.5.17 c). Bu durum duyu sinir- lerinde uyartı oluşturur. Oluşan uyartılar beyin ve beyinciğe iletilir. Böylece kas faaliyetleri düzenle- nerek vücut pozisyonu ayarlanır ve denge sağ- lanır. Görsel 1.5.17

a) Yarım daire kanalları

b) Tüylü duyu hücreleri ve otolit taşları

c) Kupula ve tüylü duyu hücreleri Yarım daire kanalları Ampulla Kesecik Salyangoz Timpanik kanal Kohlear kanal Vestibüler kanal Tulumcuk a Otolit taşları Tüylü duyu hücreleri Duyu nöronları b Endolenf akışı Tüylü duyu hücreleri Vücut hareketi Duyu nöronları c Kupula Bilgi Kutusu Kupula: Tüylü duyu hücrelerinin uzantılarının bulunduğu jöle benzeri yapı.