Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
2. Tema / Homeostazi Kabuk bölümü hipofizin ön lobundan salgılanan ACTH ile kontrol edilir. Kabuk bölümünde steroit yapılı hormonlar olan aldosteron, kortizol ve eşey hormon- ları üretilir. Aldosteron, kan basıncı ve kandaki mineral dengesini sağlayan önemli bir hormondur. Böbrekleri uyararak sodyum ve klorun emilimini artırır. Sodyum ve klorun emilimine bağlı olarak suyun emilimi de arttığından kanın hacmi ve kan basıncı artar. Aldosteron aynı zamanda potasyumun da atılmasını sağlar. Kortizol, vücuttaki stres hormonlarından biridir. Kortizolün kandaki düzeyi hi- pofiz bezinden salgılanan ACTH ile düzenlenir. Uzun süreli stres durumlarında hipotalamus hipofizi uyarır, hipofiz de ACTH ile böbrek üstü bezinin kabuk bölgesini uyarır, buna bağlı olarak kandaki kortizol seviyesi artar. Kanda ar- tan kortizol negatif geri bildirim ile ACTH salgılanmasını yavaşlatır. Kortizol protein ve yağların yıkımını artırır, bu moleküllerin yapı taşlarının glikoza dö- nüşümünü sağlar ve böylece kan şekerini yükseltir. Kortizol salgısı arttığında protein yıkımı artacağından kandaki NH3 ve üre yoğunluğu artar. Kortizol kalp atım hızını artırır, tansiyonu yükseltir. Bağışıklık tepkisini ve alerjik reaksiyon- ları baskılar. Uzun vadede yağ dokusu miktarının artmasına yol açar. Bunla- rın dışında kemik doku, bilişsel işlevler ve sindirim sistemi üzerinde etkilidir (Görsel 2.5.8). Eşey hormonlarının asıl üretilme yeri eşey organlarıdır ancak böbrek üstü bezinin kabuk bölgesinde az miktarda da olsa östrojen, testosteron ve progesteron üretilir. Böbrek üstü bezinin öz bölgesi sinir sistemi tarafından kontrol edilir. Öz böl- gesinden birbirleriyle sinerjist çalışan adrenalin (epinefrin) ve noradrenalin (noroepinefrin) hormonları üretilir. Bu hormonlar vücutta özellikle stres tepkisi ve homeostazinin sağlanması açısından kritik roller üstlenir. Stres algısı Hipotalamus Hipofiz bezi ACTH Böbrek üstü bezleri Negatif geri bildirim Beyin Karaciğer Kalp Bağışıklık sistemi Kemik Sindirim sistemi Yağ dokusu Kortizol Kan dolaşımı Görsel 2.5.8 Kortizol hormonunun etkileri
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
