11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 114 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / Tepki anahtar-kilit şeklinde bağlanarak B hücresini aktifleştirir. T hücresinin resep- törleri ise sadece antijen parçalarını tanır. Aktif bağışıklık yanıtı birincil ve ikincil bağışıklık olmak üzere iki evrede gerçekleşir. Birincil bağışıklık yanıtı, antijenlere lenfositlerin reseptörleri ile bağlanıp aktive olmasıyla başlar. Aktifleşen lenfositler büyüyüp farklılaşarak lenfoblast adı verilen öncü hücrelere dönüşür ve çok sayıda bölünme geçirir. Bölünmeler sonucu oluşan hücrelerin bir kısmı kısa ömürlü plazma hücrelerine (efektör hücreler), bir kısmı da uzun ömürlü hafıza (bellek) hücrelerine dönüşür (Görsel 1.11.4). Yeni oluşan plazma hücreleri antikor oluşturmaya başlar. Oluşan antikorlar kendilerine özgü antijenlere bağlanır. Böylece antikorların etkisiyle antijenler fagositoz ya da protein kompleman sistemleri ile yok edilir. Bu sürece birincil bağışıklık denir. Aynı hastalık etkeni ikinci kez vücuda girdiğinde hafıza hüc- releri tarafından önceden tanınan antijenlere karşı antikor üretimi daha kısa sürede gerçekleşir. Böylece bağışıklık tepkisi hızlı bir şekilde verilmiş olur. Bu şekilde oluşan bağışıklık sürecine ikincil bağışıklık denir (Görsel 1.11.5). İkincil bağışıklıkta oluşan antikorlar birincil bağışıklık sürecinde oluşanlardan hem daha fazla sayıdadır hem de antijene olan ilgileri daha yüksektir. Aktif bağışıklık hastalığın geçirilmesi veya aşı yapılması ile kazanılır. Her iki durumda da hafıza hücreleri hızla plazma hücrelerine dönüşerek yüksek mik- tarda antikor salgılanmasını sağlar. Böylelikle aynı hastalığa bir daha yakala- nılmaz veya hastalık hafif olarak atlatılır. Örneğin kızamık, kabakulak hastalığı geçirenler ömür boyu; tifo hastalığı geçirenler 1-1,5 yıl; nezle olanlar 15-20 gün aynı virüsün sebep olduğu hastalığa yakalanmazlar. Aşı, hastalık yapma özelliği azaltılmış ya da öldürülmüş mikroorganizmalarla bunların toksinlerini ve yüzey proteinlerini içerir. Bu tür aşılar geleneksel yöntemle üretilen aşılardır. Ancak günümüzde geleneksel yöntemlerle üretilen aşıların dışında rekombinant DNA aşıları gibi biyoteknolojik yöntemlerle üretilen aşılar da vardır. Rekombinant aşılar, hasta- lığa sebep olan canlının genetik materyalinin zararsız olan başka bir mikroorganizmaya yerleştirilmesi ile üretilen aşılardır. Rekom- binant hepatit B aşısı bu yöntemle üretilen aşılara örnektir. Ayrıca antijeni vücudun ken- disinin üretmesi için gereken bilgiyi (genetik Kandaki antikor derişimi 0 0 7 7 14 14 Antijenle ilk karşılaşma Antijenle ikinci karşılaşma Birincil bağışıklık tepkisi İkincil bağışıklık tepkisi Günler Görsel 1.11.5 Aktif bağışıklıkta birincil ve ikincil tepki Görsel 1.11.4: B lenfositlerinin hafıza hücresine dönüşmesi Antijen B hücresi B hücresi Hafıza hücresi Plazma hücresi Antikor B hücresinin aktifleşmesi Lenfoblast Virüs