11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 115 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / Tepki kod) içeren mRNA aşıları gibi aşılar da bulunmaktadır. mRNA’lar hastalığa sebep olan canlıya ait proteinlerin yapı kodlarını taşır. Bu mRNA’lar aşı yolu ile vücuda verildiğinde, sınırlı bir süre boyunca vücutta kalarak vücut hücrele- rinin bu proteinleri üretmesini sağlar. Üretilen bu yabancı proteinler bağışıklık sistemini uyararak antikor üretilmesini sağlar. COVID-19’a karşı üretilen yeni nesil mRNA aşıları bunlara örnek olarak verilebilir. Aşı, hastalanmadan önce sağlıklı bireylere koruma amacıyla yapılır. Böylece vücut hastalık etmenini tanıyarak ona karşı hafıza hücreleri ve antikor üretir. Aynı hastalık etmeni ile bir daha karşılaşıldığında hastalık ya hiç görülmez ya da kolay atlatılır. Çiçek, çocuk felci, kuduz, kızamık, kabakulak, hepatit B gibi virütik ve difteri, boğmaca, tifo gibi bakteriyel hastalıklara karşı aşılar geliştirilmiştir. Geliştirilen bu aşılar her yıl milyonlarca çocuğun hasta olmasını engelleyip hayatını kurtarır. Virüslerin genetik yapısının mutasyonla sık sık değişmesi nedeniyle grip, nezle gibi hastalıklara tekrar yakalanılabilir. Hasta- lığa tekrar yakalanmanın nedeni bellek hücrelerinin yeni virüsü tanıyamama- sıdır. Bu yüzden grip aşıları her yıl yeniden geliştirilir. Hastalıklara karşı bağışıklık kazanma yollarından biri de pasif bağışıklıktır. Pasif bağışıklık, hasta bireye başka bir canlının vücudunda üretilen antikorla- rın hazır olarak verilmesiyle kazanılan bağışıklıktır. Bu hazır antikor çözeltisine serum denir. Serumdaki antikorlar hastanın vücudundaki mikroorganizmaları veya toksinleri çökeltir. Serum; at, sığır gibi hayvanların kanından veya insanlardan da elde edilebilir. Bu süreçte önce hayvanın vücuduna serumu hazırlanacak hastalığın etkeni verilir. Hayvan vücuda verilen mikroorganizmaya karşı antikor üretir. Daha sonra hayvanın kanı alınarak ayrıştırılır ve kandan antikor taşıyan serum elde edilir. Bu serum hastalık anında vücuda verilerek antikor takviyesi yapılır ve vücudun direnci artırılır. Ayrıca aktif bağışıklığa sahip kişilerin kanındaki antikorlar, serumla hasta bir bireye aktarılabilir. Serum ile başka insandan aktarılan antikorlar da pasif bağışıklık oluşturur ve 2-3 hafta kadar vücutta kalabilir. Serum, tedavi amaçlı kullanılır; uzun süre koruyucu değildir ve kısa süreli bağışıklık sağlar. Antikorlar ömürlerini tamamlayıncaya kadar kişi hasta olmaz veya hastalığı daha hafif geçirebilir. Hamilelikte üretilen ve plasenta- dan fetüse geçen antikorlar ile doğumdan sonra anne sütündeki antikorlar bebek için pasif bağışıklık oluşturur. Bazı canlıların zehirlerine karşı başka bir canlıda serum geliştirilmesi ve söz konusu canlıların sokması ya da ısırması durumunda bu serumların kullanılması da başka bir pasif bağışıklık örneğidir. Toplum Sağlığı Bakteriler, virüsler, mantarlar ve çeşitli parazitlerin neden olduğu bulaşıcı hastalıklar; kişiden kişiye doğrudan ya da dolaylı yollarla geçebilir. Grip, tüberküloz, çiçek, kızamık, AIDS ve COVID-19 gibi hastalıklar bu gruba girer ve toplum sağlığını ciddi biçimde tehdit eder. Bu hastalıkların yayılmasını kontrol altına alabilmek için toplumun belirli bir bölümünün bağışıklık kazan- ması gerekir. Bu noktada aşılanma önemli bir rol oynar. Örneğin COVID- 19 salgınının kontrol altına alınmasında geliştirilen yeni nesil aşılar büyük başarı sağlamıştır. Toplumda yeterli sayıda kişinin aşılanması, hastalıkların bireyler arasında bulaşma riskini önemli ölçüde azaltır. Böylece enfeksiyonların toplum içinde yayılma olasılığı en aza iner ve aşılanmamış bireyler de dolaylı olarak korun- muş olur. Bununla birlikte en etkili koruma, toplumun tamamının aşılanma- sıyla sağlanır. Toplumsal bağışıklama programları sayesinde insanlar bula- şıcı hastalıklardan korunur ve bu hastalıkların toplum genelinde yayılması engellenir. Bilgi Kutusu Dünyada kullanılan ilk aşı, çiçek aşısıdır. 1796’da Edward Jenner (Edvırd Cennır) tarafından üretilen bu aşı, 1801 yılında aynı metotla İstanbul’da üretilmiştir. Dünyada bulunan ikinci aşı, 1885 yılında Louis Pasteur (Luiz Pastör) tarafından üretilen kuduz aşısıdır. Tifüs aşısını ilk bulan kişi Dr. Reşat Rıza Kor’dur. 1986 yılında Hepatit B virüsü aşısı, 2006 yılında ise rahim ağzı kanserine neden olan Papilloma (Papiloma) virüsüne karşı HPV aşısı geliştirilmiştir. Bu aşı, genç kadınların ve 13 yaş öncesi kız çocuklarının HPV virüsü ile enfekte olma olasılığını oldukça düşürmektedir. Bağışıklık Sistemi Etkileşimli İçeriği