11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 112 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / Tepki makrofajlar) fagositozla yok edilir. Fagositoz yapan diğer hücreler ise dendritik hücreler ve eozinofillerdir. Bunlar doğal bağışıklıkta ek görevler alır. Dendritik hücreler, deri ve mukoza gibi yapılarda bulunur. Bu hücreler, patojenleri yuta- rak hem doğal bağışıklığı destekler hem de kazanılmış bağışıklığın oluşmasını uyarır. Eozinofiller, çok hücreli parazitlerle savaşarak doğal bağışıklığa katkıda bulunur. Doğal katil hücreler ise fagositoz yapmaz, salgıladıkları kimyasallar ile virüs bulaşmış veya kanserleşmiş hücrelere yapışıp onları parçalar. Bu hücrelerin nakledilmiş doku ve organların vücut tarafından reddedilmesi üze- rinde de etkileri vardır. Bağışıklık sisteminin patojenleri tanıması ile patojenlere karşı savaşan ya da onların üremesini engelleyen çeşitli antimikrobiyal proteinlerin üretimi aktive olur. Bunlar interferonlar ve kompleman sistemi proteinleridir. Virüs ile enfekte olmuş hücrelerde ise interferon denilen antimikrobiyal protein salgılanır. Glikoprotein yapısındaki interferon, virüs ile enfekte olmamış hücrelerin reseptörlerine bağlanır. Bu bağlanma ile hücrelerde virüslerin çoğalmasını engelleyen antiviral proteinler sentezlenir. Antiviral protein tarafından virüslerin çoğalması durdurulur ve vücuda yayılması engellenir. Böylece interferonlar soğuk algınlığı, grip gibi viral enfeksiyonların kontrol altına alınmasına yardımcı olur. Aynı zamanda interferonlar tarafından, fagositoz yapan hücreler uyarılarak virüslerin yok edilmesi sağlanır. Günümüzde rekombinant DNA teknolojisi kullanılarak üretilen interferonlar, hepatit C gibi bazı virüs enfeksiyonlarını tedavi etmek için kullanılır. Bağışıklık sisteminin patojenlere karşı ürettiği diğer protein grubu kompleman sistem proteinleridir. Bu proteinler, mikroorganizmanın yüzeyine ya da anti- kora bağlanarak fagositoz yapan hücrelerin patojenleri tanıyıp yok etmesine yardımcı olur. Bazı kompleman sistem proteinleri patojenlerin hücre zarlarını parçalayarak, bazıları da patojenlerin yüzeyini değiştirip, onların birbirine yapı- şıp çökelmesini sağlayarak savunma oluşturur. Kompleman proteinler yangısal tepki oluşumunda, alerjide ve kazanılmış bağışıklıkta da görev alır. Böcek ısırıkları, yanıklar, kesikler, çizikler gibi çeşitli nedenlerle hasar görmüş dokularda yangısal tepki meydana gelir. Yangısal tepki durumunda hasarlı dokudaki bazofiller ve mast hücrelerinden histamin salgılanır. Histamin, hasarlı dokudaki kılcal kan damarlarını genişletir. Genişleyen damarlarda geçirgenlik artar. Ayrıca makrofajlardan salınan sitokinler hasarlı dokuya kan akışını hızlandırır. Böylece kan sıvısı ve pıhtılaşma faktörleri kandan hasarlı dokuya geçer ve burada birikir. Bu birikim, dokuda ısı artışı, kızarıklık ve ödemin oluşmasına yol açar ve pıhtılaşma sürecini başlatır (Görsel 1.11.2 a). Aktifleşmiş kompleman sistemi proteinleri sayesinde daha çok sayıda nötrofil ve makrofaj hasarlı dokuya geçer (Görsel 1.11.2 b). Bu hücreler hasarlı dokudaki patojenleri ve doku artıklarını fagositozla yok eder ve doku iyileşir. Ortamda bulunan fibrinojenin etkisiyle oluşan pıhtı ise mikroorganizmaların sağlıklı dokuya yayılmasını önler (Görsel 1.11.2 c). Bilgi Kutusu Sitokin: Sitokinler, bağışıklık sisteminin sinyal molekülleridir. Bu moleküller, birçok hücre tipi tarafından salınır ve bağışıklık yanıtının düzenlenmesini sağlar. Çeşitli sitokinler, B ve T hücrelerini ve makro- fajları aktifleştirir ya da etkisiz kılar. Hücreler arası haberleşmede, vücuda giren bakterilere, virüslere ve parazitlere karşı vücudun savunul- masında ve kanserde olduğu gibi kontrolsüzce hücre bölünmesinin önlenmesinde önemli bir role sahiptir. Görsel 1.11.2 a, b, c Yangısal tepki oluşumunun aşamaları a b c Dokuya batan cisim Patojen Patojen Histamin Nötrofil Kılcal damar Alyuvar Fagositoz Pıhtılaşma faktörleri Pıhtı oluşumu Mast hücresi Makrofaj Sitokin