11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 105 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / Tepki Bir kişinin bilinci açıkken iskelet kasları hafif kasılı durumdadır. Buna kas tonusu denir. Kas tonusu durumu kasların her zaman çalışmaya hazır olmasını sağlar. Kişi bayıldığında kas tonusu ortadan kalkar, kaslar hafif kasılı durumunu kaybeder. 1.10.2. Kaslarda Kasılma Mekanizması Hareketin gerçekleşebilmesi, kasların özel yapıları sayesinde düzenli ve kontrollü biçimde kasılıp gevşemesi ile olur. Çizgili kaslar, kas lifi adı verilen uzun ve silindirik hücrelerden oluşur. Kas lifleri, çok çekirdekli yapıya sahiptir. Kas liflerinin içinde kasılmayı sağlayan özel yapılara miyofibril denir. Bir kas lifi, çok sayıda miyofibrilin bir araya gelmesiyle oluşur (Görsel 1.10.6). Miyofibriller de aktin ve miyozin ipliklerinden meydana gelir. Aktin iplikleri ince yapılıdır ve ışığı az kırar. Bu nedenle bu kısımlar açık renkli görünür ve I bandı olarak adlandırılır. Miyozin iplikleri ise kalın yapılıdır. Hem aktin hem miyozinin bulunduğu bölgeler ışığı çok kırar, bu yüzden koyu renkli görünür. Bu bölgeye A bandı denir. A bandının ortasında yalnızca miyozin ipliklerinin bulunduğu kısım H bandı olarak adlandırılır. I bandının ortasında zikzak biçiminde görülen kısım Z çizgisidir. İki Z çizgisi arasındaki bölüm sarkomer olarak adlandırılır ve kasların en küçük kasılma birimidir (Görsel 1.10.7). Bu yapı, kasların kasılma ve gevşeme sırasında düzenli hareket etmesini sağlar. Bir kas lifinde aktin ipliklerinin miyozin iplikleri üzerinde kayıp enerji harcanarak birbirine yaklaşmasına kasılma, yine birbiri üzerinden kayarak uzaklaşmasına ise gevşeme denir. Kas kasılması ve gevşemesi sonucu hareket oluşur. Kas kasıldığında ve gevşediğinde kasın hacmi ve kütlesinde değişiklik olmaz. Çizgili kasların kasılması ve gevşemesi Huxley’in (Haksliy) kayan iplikler modeli ile açıklanır. Bu modele göre kas kasılması aktin ipliklerinin miyozin iplikleri üzerinde kaymasıyla olur. Kas kasılması sırasında ipliklerin birbirine yaklaşması ile iki Z çizgisi birbirine yaklaşmış olur. Böylece kasın boyu kısalır. A bandının boyu değişmez. H ve I bandı daralır. Kasın gevşemesi sırasında Bilgi Kutusu Sarkoplazmik retikulum, kas hücresinde bulunan endoplazmik retikulumdur. Görsel 1.10.7

a) Gevşemiş sarkomer ve A, I, H bandı görünümleri

b) Kasılmış sarkomer görünümü I bandı Z çizgisi Z çizgisi Aktin Miyozin A bandı H bandı Sarkomer a b Z çizgisi Görsel 1.10.6: Kas lifi ve kas lifinde sarkomer görüntüsü Çekirdek Kılcal damar Miyofibril Sarkolemma Kas lifi (Kas hücresi) Mitokondri Aktin Miyozin