10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 136 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / EKOLOJİ Azot Döngüsü Azot, canlı yaşamı için yapısal ve işlevsel öneme sahip temel elementlerden biridir. Canlılar için hayati önem taşıyan amino asit, nükleik asit, hormon, vita- min gibi moleküllerin yapısına katılır. Atmosferde gaz hâlinde bulunan azot havanın yaklaşık %78’ini oluşturur. Azotun atmosfer, toprak, su ve canlılar arasındaki dolaşımına azot döngüsü denir (Görsel 2.35). Bitkilerde atmosferde bulunan azot doğrudan kullanılamaz, azotun bitkilerde kullanılabilmesi için amonyum ve nitrata çevrilmesi gerekir. Havadaki azot, top- rakta ya da baklagillerin köklerinde bulunan nodüllerde yaşayan azot bağlayıcı bakterilerle (Görsel 2.36) toprağa bağlanır. Ayrıca atmosferde serbest hâlde bulunan azot gazı; yıldırım, şimşek gibi yüksek enerjili olayların etkisi ile toprağa geçer. Havadaki azot gazının organik bileşiklerin sentezlenmesinde kullanılan formlara dönüştürüldüğü bu iki olaya azot fiksasyonu denir. Bit- kiler topraktan amonyum (NH4 +) ve nitrat (NO3¯) olarak aldıkları azotu, protein gibi önemli organik moleküllerin üretiminde kullanır. Hayvanlarsa azot ihtiyaçlarını bitki ya da diğer hayvanlarla beslenme yoluyla elde eder. Bitki ve hayvanların ölümleri ya da metabolik faaliyetleri sonucu oluşan atıklardaki azotlu organik bileşikler; bakteri, man- tar gibi ayrıştırıcı canlılar tarafından parçalanarak amon- yak (NH₃) ve amonyuma (NH₄⁺) dönüştürülür. Amonyak, toprakta bulunan bakteriler tarafından önce nitrite (NO2¯) sonra nitrata dönüştürülür. Bu olaya nitrifikasyon denir. Topraktaki nitrat ve nitrit tuzları bazı bakteriler tarafından azot gazına çevrilerek yeniden atmosfere verilir. Azotun topraktan tekrar atmosfere geçmesini sağlayan bu olaya denitrifikasyon denir. Görsel 2.35 Azot döngüsü Görsel 2.36 Baklagil kökünde azot bağlayıcı bakteri bulunduran nodül Yıldırım ve şimşekler A z o t f i k s a s y o n u Amonyum (NH4 +) ve N2 H O- O2- Nodül