10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 137 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / EKOLOJİ Kontrol Noktası Aşağıda verilen madde döngüleri ile ilgili bilgi özetini inceleyerek öğrendiğiniz bilgileri kontrol ediniz. Canlıların ihtiyaç duyduk- ları maddelerin ekosistem için- deki dolanımına madde döngüsü denir. Suyun yeryüzü ile gökyüzü arasındaki dolanımına su döngüsü denir. Doğada su; katı, sıvı ya da gaz hâlde bulunabilir. Terleme ve solunum sonucunda canlıların yapısında bulunan suyun bir kısmı buhar şeklinde dışarı verilir. Organik bileşiklerin yapısına katılan karbon, besin zinciri ile diğer canlılara geçer. Canlıların yaşamını sürdürebilmesi için azota ihtiyacı vardır. Azot; canlılar için hayati önem taşıyan amino asit, nükleik asit, hormon, vitamin gibi moleküllerin yapısına katılır. Atmosferdeki azotun canlı- lar tarafından kullanımı ve tekrar atmos- fere dönmesi olayına azot döngüsü denir. Havada bulunan azotu canlılar doğrudan kullanamaz. Yeryüzünden buharlaşan su, yoğuşma sonucunda yağış şeklinde yeryüzüne tekrar döner. Hayvansal ve bitkisel atıkların uzun süre toprak altında kalması ile fosil yakıtlar oluşur. Fosil yakıtların yanması ile CO2 atmosfere geri döner. Havadaki serbest azot; yıldırım, şimşek gibi atmosferik olaylarla ve azot bağlayıcı bakterilerle toprağa bağlanır. Canlı ve can- sız bileşenler arasında karbonlu bileşiklerin dolanımına karbon döngüsü denir. Atmosferde bulunan CO2, fotosentez ya da kemosentez yolu ile orga- nik bileşikle- rin yapısına katılır. Yeryüzündeki su, buharlaşma sonucu havaya karışır. Organik bileşiklerle canlılara geçen karbon, solunum ve yanma olayları ile yeniden atmosfere ulaşır. Canlıların ve canlı atıklarının yapısındaki azotlu bile- şikler, azot ayrıştırıcı bakteriler tarafından azot gazına dönüştürülerek havaya verilir.