10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 135 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / EKOLOJİ Karbon Döngüsü Karbon, canlı organizmaların yapısını oluşturan organik moleküllerin temel elementidir. Atmosferde, okyanuslarda, tatlı sularda, toprakta ve canlı organiz- maların dokularında bulunan karbon bu sistemler arasında sürekli bir dolaşım hâlindedir. Karbonun atmosfer, bitki örtüsü, okyanus, deniz, tatlı su, toprak ve canlı organizmalar arasında dolaşımına karbon döngüsü denir (Görsel 2.34). Karbon, atmosferde CO2; suyun içinde CO2 ve bikarbonat; karada ise doğal gaz, petrol, kömür ve kireç taşı olarak bulunur. Yeşil bitkiler ve fitoplanktonlar ortamdaki karbondioksidi fotosentezde kullanır. Fotosentez sonucu oksijen ve organik maddeler oluşur. Fotosentez yapan canlılar, ihtiyaç duydukları enerjiyi elde etmek için sentezledikleri organik mad- delerin bir kısmını solunumda kullanır. Solunum sonucu açığa çıkan karbondi- oksit atmosfere geri verilir. Organik maddeler besin zinciri yoluyla üreticilerden tüketicilere aktarılır. Tüketiciler tarafından besinlerle alınan organik maddeler sindirilir ve bunların bir kısmı solunumda kullanılır. Böylece fotosentezle organik besinlerin yapı- sına katılan karbondioksit, solunum sonucu tekrar atmosfere geçerek dön- güye katılır. Bitki ve hayvanların atıkları ve kalıntıları, ayrıştırıcılar tarafından parçalanır. Canlıların yapısına katılan karbon; solunum, boşaltım ve ayrışma sonucu tekrar atmosfere döner. Ayrıca odunun veya fosil yakıtların (kömür, petrol ve doğal gaz) yanması ile de karbondioksit atmosfere verilir. Kireç taşları karbonu hapseder. Yeryüzündeki kireç taşlarının zamanla aşın- ması ile içlerindeki karbon açığa çıkar ve tekrar karbon döngüsüne katılır. Sucul canlılarda solunum Ayrıştırıcılar Bitkilerde solunum Ayrıştırıcılarda solunum Fotosentez Fosil yakıtların yanması sonucu açığa çıkan karbondioksit Hayvanlarda solunum CO2 CO2 CO2 CO2 CO2 CO2 Atmosferde bulunan karbondioksit Fosil yakıtlar Görsel 2.34 Karbon döngüsü