10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 129 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / EKOLOJİ Enerji Piramidi Enerji piramidi, trofik basamaklar boyunca aktarılan kullanılabilir enerji miktarını gösterir (Görsel 2.30). Üreticiler, yeryüzüne ulaşan güneş enerjisinin yak- laşık %1’ini fotosentezle organik maddeye dönüş- türerek ekosisteme kazandırabilir. Besin zincirle- rinde enerji akışı üreticilerden tüketicilere ve ayrış- tırıcılara doğru gerçekleşir. Trofik basamaklar ara- sında enerji aktarımı sırasında, bir basamaktaki bi- yokütlede depolanan enerjinin yaklaşık %10’u bir üst basamağa aktarılır. Bu durum %10 yasası ola- rak adlandırılır. Enerjinin büyük kısmı, hücresel so- lunumla ısıya dönüşür veya atıklarla (dışkı/idrar) vü- cuttan atılır. Bu nedenle bu enerji büyüme ve üreme için kullanılamaz ve bir sonraki trofik basamağa ak- tarılacak biyokütleye dönüşmez. Görsel 2.30 Enerji piramidi Görsel 2.29 Biyokütle piramidi Güneş ışığından gelen 1.000.000 J’lük enerji Aktarılan enerji miktarı, trofik basamakların üst basamaklarına çıkıldıkça azalır. 1 J 10 J 100 J 1.000 J 10.000 J Dördüncül tüketici Üçüncül tüketici İkincil tüketici Birincil tüketici Üreticiler Birinci trofik basamak (Üretici) Bitki İkinci trofik basamak (Birincil tüketici) Çekirge Üçüncültrofik basamak (İkincil tüketici) Serçe Dördüncü trofik basamak (Üçüncül tüketici) Yılan Beşinci trofik basamak (Dördüncül tüketici) Atmaca Ekolojik Piramitler Bir ekosistemde canlılar, besin zinciri ve besin ağı içinde beslenme ilişkileri kurar ve bu ilişkilere göre trofik basamaklar hâlinde düzenlenir. Trofik basa- mak, bir organizmanın besin zinciri veya besin ağı içinde enerji ve madde aktarımındaki konumunu ifade eder. Trofik basamaklar arasındaki ilişkiler ekolojik piramitlerle gösterilir. Biyokütle Piramidi Biyokütle, belirli bir alan veya hacimdeki canlıların toplam organik madde miktarıdır ve genellikle kuru ağırlık olarak ifade edilir. Biyokütle piramidi, her trofik basamaktaki canlıların toplam biyokütlesini gösterir. Piramidin tabanında üreticiler, üst basamaklarda ise sırasıyla birincil, ikincil ve üçüncül tüketiciler yer alır (Görsel 2.29). Bir trofik basamaktan üst basamağa çıkıldıkça biyokütle genellikle azalır. Canlıların besin olarak aldıkları organik maddelerin bir kısmı metabolik faaliyetlerde kullanılır, bir kısmı ise atık olarak dışarı verilir. Böylece alınan organik maddenin yalnızca bir bölümü biyokütleye dönüşür. Ayrıştırı- cılar, tüm trofik basamaklardan gelen ölü organizmaları ve organik atıkları parçalayarak bu maddeleri yeniden ekosisteme kazandırır ve biyokütlenin dönüşümünde önemli rol oynar.