10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 114 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / EKOLOJİ Av-Avcı İlişkisi Komünitede tür içi ve türler arası rekabet gibi komünite yapısını etkileyen bir diğer etmen, türler arasında görülen av-avcı ilişkisidir. Komünitelerde yaşayan hayvan türlerinin çoğu başka bir canlıyı yiyerek beslenir. Beslenmek için bir canlıyı avlayıp yiyene avcı, besin olan canlıya da av denir. Bir komünitede av ve avcı popülasyonları, zamanla birbirine bağlı olarak artış ve azalışlar gösterir; dinamik bir denge oluşturur. Özellikle tek av türü ile beslenen avcı popülasyonlarında bu durum bariz bir şekilde görülür. Avcı sayısı artarsa zamanla av miktarı azalır. Av miktarı azaldığında yeterli besin bulunmadığı için bir süre sonra avcı sayısında azalma görülür. Örneğin Kanada ve Alaska’nın ormanlık bölgelerinde yaşayan Kanada vaşağı, besin olarak çoğunlukla kar tavşanını tüketir. Kar tavşanını avlayan vaşak sayısı artış gösterdiğinde tavşan sayısı azalır. Tavşan sayısının azalması sonucu vaşaklar arasında rekabet başlar. Yeterli av olmadığından vaşakların bir kısmı komüniteden ya göç eder ya da ölür. Ölümler ve göçler vaşak sayısını azaltır. Bu durum tavşanlar üzerinde baskıyı azaltacağı için tavşan sayısı yeniden artar. Böylece tavşanların ve vaşakların popülasyonları, zaman içinde birbirini izleyen artış ve azalışlar şeklinde dal- galanma gösterir (Grafik 2.4). Birey sayısı Günler

P. caudatum 200 150 100 50 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 Grafik 2.3

P. aurelia ve P. caudatumun aynı ortamdaki birey sayıları Kar tavşanı Yıllar Birey sayısı Vaşak 160 140 120 100 80 60 40 20 1845 1855 1865 1875 1885 1895 1905 1915 1925 1935 1945 0 Vaşak Kar tavşanı Deneyin ikinci aşamasında ise iki tür aynı kültür ortamına birlikte konulmuştur. Başlangıçta her iki türün de birey sayısı artmıştır. Ancak zamanla Paramecium aurelia da birey sayısı artmaya devam ederken Paramecium caudatum da birey sayısı azalmış ve bir süre sonra bu türün ortamdan elen- diği gözlenmiştir (Grafik 2.3). Bu deney aynı ekolojik nişi paylaşan türler arasın- daki rekabetin, kaynakları daha etkili kullanan türün lehine sonuçlanabileceğini ve rekabet gücü düşük olan türün ortamdan elenebileceğini göstermektedir. Grafik 2.4 Vaşak ve kar tavşanı sayılarında yıllara bağlı değişim grafiği