10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 111 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / EKOLOJİ Popülasyonlar uygun koşullar altında hızla çoğalabilir. Besin, su, yaşam alanı gibi kaynakların bol olduğu ortamlarda birey sayısı arttıkça büyüme hızı da artar ve artış giderek hızlanır; bu durum J tipi (üstel) büyüme eğrisi ile ifade edilir. Ancak doğadaki popülasyonların büyük çoğunluğu bu şekilde sınırsız büyümez. Birey sayısı arttıkça rekabet artar, kaynaklar azalır ve hastalıkların yayılma riski yükselir. Bu etkenler büyümeyi yavaşlatır; popülasyon büyük- lüğü, ortamın taşıyabileceği maksimum düzey olan taşıma kapasitesi çevre- sinde dengeye ulaşır ve bu değer etrafında küçük dalgalanmalar gösterir. Bu büyüme biçimi S tipi (lojistik) büyüme eğrisi olarak adlandırılır (Grafik 2.1). Taşıma Kapasitesi ve Çevre Direnci Birim alanda bulunabilecek maksimum birey sayısına taşıma kapasitesi denir. Bir popülasyonun yaşadığı çevrede büyüme ve gelişmesini engelle- yen her türlü biyotik ve abiyotik faktöre çevre direnci adı verilir. Birey sayısı taşıma kapasitesine yaklaşan bir popülasyonda besin kıtlığı, yaşama alan- larının azalması, salgın hastalıklar, rekabetin artması gibi nedenlerle çevre direnci artar. Bu durum popülasyon büyüklüğünün belli sınırlar içinde dengede kalmasını sağlar. Taşıma kapasitesi, bir yaşam alanının kaynaklarına bağlı olarak değişebilir. Örneğin kuraklık, yangın veya habitat tahribatı taşıma kapasitesini azaltabilir. Bu nedenle popülasyon büyüklüğü her zaman sabit değildir, çevresel koşul- lara bağlı olarak değişebilir. Komünite Yeryüzündeki ormanlar, göller, akarsular, denizler, okyanuslar, çöller ve kutup- lar; canlıların yaşamsal faaliyetlerini sürdürdükleri, barındıkları ve üreyebildik- leri yerlerdir. Tüm bu ortamlarda organizmalar birbirleri ve yaşadıkları çevre ile sürekli etkileşim içindedir. Belirli bir alan içerisinde birbiriyle etkileşim hâlindeki tüm türlerin oluşturduğu topluluğa komünite denir. Komünitelerde farklı türler arasında beslenme, barınma, üreme, korunma gibi nedenlerle çeşitli etkileşimler görülür. Bu etkile- şimler komünitenin yapısını ve zaman içindeki değişimini etkiler. Komüniteler büyüklük ve tür çeşitliliği açısından birbirinden farklılık gösterir. Grafik 2.1 Popülasyonlarda J tipi (üstel) büyüme ve S tipi (lojistik) büyüme eğrileri 25 0 0 2 4 6 8 10 5 10 15 20 J tipi (üstel) büyüme eğrisi Zaman Popülasyon büyüklüğü 50 0 0 2 4 6 8 10 10 20 30 40 S tipi (Lojistik) büyüme eğrisi Zaman Popülasyon büyüklüğü Araştır Aşağıdaki soruları araş- tırarak günlük yaşamda karşılaştığınız sorunlarla bağlantı kurunuz.

1. İnsanlar için taşıma kapa- sitesi ne anlama gelir?

2. Hızlı nüfus artışı yaşayan bir bölgede kaynaklar nasıl etkilenir?

3. Göç hareketleri bir bölge- nin taşıma kapasitesini nasıl zorlar?