9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 130 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema/Çeşitlilik N H H H O H H Cl H İlkinde atomların elektronları birbirini itmeye başlar. İkincisinde, atomların çekirdekleri birbirini itmeye başlar ve bu itme kuvvetleri sistemin potansiyel enerjisini artırır. Üçüncüsünde ise her bir atomun bir elektronu diğer atomun çekirdeğine doğru çekilir ve bu çekme kuvvetiyle sistemin potansiyel enerjisi azalır. Atomlar etkileşime ilk girdiklerinde çekme kuvvetleri itme kuvvetlerinden daha güçlü olduğu için sistemdeki potansiyel enerji azalır ve bu durum kararlılığı artırır. İki atom birbirine yaklaştıkça potansiyel enerji azalmaya devam eder. Sonunda potansiyel enerjinin mümkün olan en düşük noktada bulunduğu bir konuma ulaşılır. Potansiyel enerjinin en az seviyeye ulaştığı nokta, kararlı bir kovalent bağın oluşması için atomlar arasındaki ideal mesafeyi temsil eder. Atomlar birbirine biraz daha yaklaşırsa iki pozitif yüklü çekirdek arasındaki itme kuvvetleri çekme kuvvetlerinden büyük olur ve potansiyel enerji artar. Aynı elektronegatifliğe sahip atomlar arasında oluşan kovalent bağa apolar (kutupsuz) kovalent bağ denir. Bu tür bağda bağ oluşumuna katılan elekt­ ronlar atomlar tarafından eşit kuvvetle çekilir. Bu nedenle molekülde elektrik­ sel yüklerin dağılımı dengelidir. Aynı elektronegatiflik değerine sahip atomlar birbirine yeterince yaklaştığında bu atomlardan her birinin çekirdeği hem kendi elektronunu hem de diğer atomun elektronunu güçlü olarak çeker ve bu elekt­ ronlar iki çekirdek etrafında eşit ve dengeli olarak zaman geçirir. Dolayısıyla atom çekirdeklerinin etkileşimde olduğu ortak kullanılan valans elektronları belli bir atoma doğru yönlenmez. Bu süreçte iki atom da aslında aynı elektron­ ları kendilerine doğru çekmeye çalışır ancak elektronları diğerinden alamadığı için iki atomun birbirine çekildiği bir durum ortaya çıkar. Bu durumda apolar kovalent bağlı bir molekül oluşur. Apolar kovalent bağ içeren moleküllere hid­ rojen (H2), oksijen (O2), azot (N2) ve klor (Cl2) örnek verilebilir (Görsel 2.10). Bu maddelerin her biri oda sıcaklığında gaz hâlinde bulunur. Elektronegatiflikleri arasında fark bulunan iki atom arasında oluşan kovalent bağa polar (kutuplu) kovalent bağ denir. Örneğin su molekülünde (H2O) oksijen atomunun elektronegatifliği hidrojen atomunun elektronegatifliğinden büyüktür. Bu nedenle su molekülünde her bir hidrojen atomu ile oksijen ato­ mu tarafından ortaklaşa kullanılan bağ elektronları, oksijen atomu tarafından daha kuvvetli çekilir ve bağ elektronlarının yük yoğunluğu oksijen atomu üze­ rinde oluşur. Bu durumda molekülde negatif yük dengesizliği oluşur ve buna bağlı olarak molekülde elektronegatifliği yüksek olan atom kısmen negatif yüklü, elektronegatifliği düşük olan atom kısmen pozitif yüklü hâle gelir. Bağı oluşturan atomların elektronegatiflik farkı arttıkça bağın polarlığı da ar­ tar. Örneğin su molekülündeki oksijen atomu kısmen negatif (δ¯), hidrojen atomları ise kısmen pozitif (δ +) yüklüdür. Polar kovalent bağlı moleküllere su (H2O), hidrojen klorür (HCl) ve amonyak (NH3) örnek verilebilir (Görsel 2.11). H H N N O O Cl Cl δ + δ + δ¯ δ¯ δ¯ δ + δ + δ + δ + Görsel 2.10 Apolar kovalent bağ içeren moleküller Görsel 2.11 Polar kovalent bağ içeren moleküller