9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 124 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema/Çeşitlilik Konuya Başlarken Görselde böcek ilacı parationun kimyasal yapısı gösterilmiştir. Paration; buğ­ day, pamuk gibi pek çok üründeki zararlıları kontrol etmek için kullanılan or­ ganofosfatlı bir insektisittir. Organofosfatlar, yaygın şekilde böcek ilacı olarak kullanılan bir kimyasal bileşik sınıfını oluşturur. Bu bileşikler insanlar ve diğer canlılar için ciddi derecede toksik olabilir. Deri teması, solunum veya sindirim yoluyla alındığında ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Gıda zincirinde bi­ rikme eğiliminde olduklarından tüketilen bitkiler veya hayvanlar aracılığıyla insanlara ve diğer canlılara zarar verebilir. Sinir sistemini etkileyerek hafıza kaybı, baş dönmesi, baş ağrısı, mide bulantısı, kas zayıflığı gibi belirtilere ne­ den olabilir. Bu kimyasalların tercih edilme sebebi, etkilerinin geçici olması ve su içinde hızla çözünerek zararsız bileşiklere dönüşebilmeleridir. Organofos­ fatların zararları göz önüne alındığında güvenli kullanımı ve doğru dozlama son derece önemlidir, ayrıca çevre dostu (organik tarım gibi) seçeneklerin ter­ cih edilmesi gerekir. Bu bileşikteki bağlar (C−C, C−H, C−O, P−O, P−S vb.) C, H, O, N, P ve S elementleri arasında oluşur. Bu atomlar arasındaki bağlar organofosfat bileşiklerinin toksisitesini etkiler. Organofosfatlı insektisitler si­ nir sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle böceklerin ölümüne yol açar. Bu etki, organofosfat moleküllerinin enzimleri inhibe etmesi ile gerçekleşir. Enzimleri inhibe etme süreci, organofosfat moleküllerinin sinir uçlarında bir enzimi he­ def alarak onu bloke etmesini içerir.

1. Paration bileşiğindeki bağları oluşturan elementler (C, H, O, N, P ve S ) periyodik tablodaki element sınıflarından hangisine aittir?

2. Paration bileşiğindeki elementler metaller gibi kolayca elektron kaybe­ debilir mi? Açıklayınız.

3. İyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik değerleri birbiriyle aynı veya bir­ birine yakın elementlerin atomları arasında bağlar nasıl oluşur? Düşün­ celerinizi açıklayınız. H H H H C C C C C C O2N OCH2CH3 OCH2CH3 O P S