9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 54 Cevapları (MEB Yayınları)

2. ÜNİTE 2.1. TEMEL VE TÜRETİLMİŞ NİCELİKLER Konuya Başlarken Diğer bilim dallarında olduğu gibi fizik biliminde de gözlem sonuçları, niceliklerin doğru ölçülmesi ve ölçüm sonuçlarının birimlerle ifade edilmesine dayanır. Bilim ve teknolojide tüm dünyada geçerli olan bazı birimler kullanılmaktadır. Örneğin terazi ile kütlesi ölçülen pata­ tes için kilogram, dereceli silindir ile hacmi ölçülen süt için litre, kronometre ile süresi ölçülen koşu için saniye, elektronik kumpas ile çapı ölçülen cisim için milimetre birimi kullanılır. Fizik biliminde niceliklerin ölçülmesinde kullanılan birimlerle ilgili küresel bir dil nasıl oluşturulmuş olabilir? Fizik biliminde farklı yöntemlerle ölçülebilen nicelikler benzerlik ve farklılıklarına göre gruplandırılmaktadır. Fizik biliminde gruplandırmalar niceliklerin hangi özelliklerine bağlı olarak yapılmış olabilir? Günlük hayatta fiziksel niceliklerden hangileri kullanılmaktadır? Kütle, uzunluk, sıcaklık, zaman, basınç, direnç gibi niceliklerin büyüklükleri aynı cinsten başka bir büyüklük ile karşılaştırılarak ölçülebilir. Bir niceliğin büyüklüğünü karşılaştırmak amacıyla birimleri aynı cinsten olan nicelikler seçi- lir ve ölçüm sonuçlarının herhangi bir karışıklık olmadan belirlenebilmesi için birimlerin standart olması gerekir. Örneğin Görsel 2.1’deki terazi ile bir karpu- zun kütlesi 8 kg ölçüldüğünde bu ölçüm, karpuzun daha önce standart olarak belirlenmiş 1 kg’lık büyüklüğün 8 katı kütleye sahip olduğunu ifade eder. Bu ölçme işlemi sırasında kütle birimi olarak kg kullanılmış ve bu birimin 8 katı olan kütle için ölçme yapılmıştır. İnsanlar, yaşadıkları dönemin ve toplumun özelliklerine göre ölçme işlemi için farklı birimler kullanmıştır. Bununla birlikte toplumlar arası etkileşimin artması, ticaretin gelişmesi, bilimin evrensel yayılımı gibi durumlar ortak birim sistemi belirleme ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Böylece birimler sistemi, küresel bir dil olarak tüm bilim dallarının olmazsa olmazlarından biri hâline gelmiştir. Dünya üzerinde kullanılan birçok birim sistemi vardır. En çok kullanılan birim sistemlerinden biri de Türkiye’de de kullanılan Uluslararası Birimler Sistemi’dir [Système International d’Unités (SI)]. Bu birimler sisteminde uzunluk “metre (m)”, kütle “kilogram (kg)”, zaman “saniye (s)” ile ölçülmektedir. Uluslararası Birimler Sistemi; bilim, teknoloji, ticaret ve mühendislikteki ihtiyaçlar üzerine 1960 yılında Paris’te düzenlenen “Ağırlıklar ve Ölçümler Konferansı”nda tanımlanmış ve bu birimler sistemine resmî bir statü veril- miştir. SI’nın kabulü, uluslararası iletişimi kolaylaştırmıştır. Konferansta yedi “temel nicelik” belirlenmiştir. Bu konferansta kabul edilen temel niceliklerin sembolleri, SI’daki birimleri, bu birimlerin sembolleri ve niceliği ölçmede kul- lanılan ölçüm aletleri Tablo 2.1’de verilmiştir. Türkiye’de yapılan tüm ölçümleri güvence altına alan TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) hakkında detaylı bilgi için karekodu okutunuz. Elektronik kumpas kullanılarak yapılan ölçme işlemi Görsel 2.1: Standart küt- lelerle karpuzun kütlesinin ölçülmesi 2 kg 5 kg 1 kg