Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
2. Çalışmalarınız sonucunda elde ettiğiniz çıkarımlarınızı afiş, poster veya dijital sunum gibi yöntemler- den biri ile hazırlayarak sununuz. Hazırladığınız sunum, “Kontrol Listesi” ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. “Kontrol Listesi”ne yandaki karekoddan ulaşabilirsiniz. Su, canlıların hayatlarını sürdürebilmesi için en temel ihtiyaçlardan biridir. Dünyanın artan nüfusu, çevreye verilen zarar ve küresel iklim değişikliği sebe- biyle temiz su, dünya üzerinde hızla azalan bir kaynak hâline gelmiştir. Dünyada ve Türkiye’de temiz su kaynaklarının giderek azalması, atık suların atık su temizleme tesislerinde (Görsel 3.10) arıtılmasını ve tekrar kullanılma- sını zorunlu hâle getirmiştir. Teknolojik gelişmeler neticesinde ileri arıtma sis- temleri (membran teknolojileri, aktif karbon, ileri oksidasyon yöntemleri vb.) insanların kullanımına sunulmuştur. Bu sistemlerdeki filtreler, sıvı basıncı ile kirli suyu temiz sudan ayırmaktadır. Böylece membran süzgeç sayesinde su içindeki kirletici maddeler tutulmaktadır. Blaise Pascal (Bilez Paskal), sıvı basıncı ile ilgili “patlayan fıçı deneyi” (Görsel 3.11) olarak bilinen bir deney gerçekleştirmiştir. Bu deneyde sızdırmaz bir fıçıya eklenmiş uzun, dar ve dikey bir boru kullanmıştır. Bu boruya su ekledikçe sistemdeki basıncın arttığını gözlemlemiştir. Fıçı tamamen dolduk- tan sonra boruya eklediği az bir miktar suyun, su sütununun yüksekliğini artı- rarak fıçının içinde büyük bir basınç artışına neden olduğunu ve fıçının su kaçırmaya başladığını görmüştür. Pascal, bu gözlemden yola çıkarak kapalı bir kap içindeki sıvıya dışarıdan uygulanan bir kuvvetin oluşturduğu basınç farkının sıvının her bölgesine eşit şekilde yayıldığını belirtmiştir. Sıvılara basınç uygulandığında sıvıların hacminde ihmal edilebilecek kadar küçük bir değişim meydana gelir. Bu sebeple sıvıların basınç altında sıkıştı- rılamayacağı kabul edilir. Kapalı bir kap içindeki sıvıya dışarıdan uygulanan basınç, kap içindeki tüm noktalara eşit şekilde yayılır. Sıvılardaki bu özel- lik, ilk olarak bilim insanı Blaise Pascal tarafından ortaya konmuştur. Pascal Yasası'na göre kapalı bir kaptaki sıvıya dışarıdan bir basınç uygulandığında bu basınç, sıvının her noktasına ve kabın iç yüzeyine eşit büyüklükte ve her yönde iletilir. Birleşik kap sistemleri ve su cenderelerinde Pascal Yasası’nın uygulamaları görülebilir. Görsel 3.12: a’da gösterilen farklı sıvı seviyelerine sahip A ve B kapları, bir boru ile birbirine bağlanmıştır. Boruların birleşme noktasındaki musluk kapalı duruma getirilmiştir. A kabındaki sıvı seviyesi B kabındaki sıvı seviyesine göre yüksek olduğu için A kabının tabanında oluşan sıvı basıncı, B kabının tabanındaki sıvı basıncından daha büyüktür. Akışkanlar, basıncın yüksek olduğu yerden düşük olduğu yere doğru akma eğilimindedir. Dolayısıyla musluk açıldığında sıvı, A kabından B kabına doğru akar. Sıvının akışı, iki Görsel 3.10: Atık su temizleme tesisi Görsel 3.11: Patlayan fıçı deneyi (Temsilî) Su sütunu Blaise Pascal Akışkanlar mekaniği ve havalı sistemlerde yenilikçi çalışmalarıyla tanınır. Akışkan dinamiği üzerine yaptığı çalışma- larla Pascal Yasası’nı ortaya koyarak hidro- liklerin temelini atmış, atmosfer basıncı üzerine araştırmalarıyla da hava basıncının yükseklikle azaldığını göstermiştir.
