9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 43 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Ünite: MEKÂNSAL BILGI TEKNOLOJILERI 42

ç) Ölçek Yaklaşık 510 milyon km2 alana sahip olan yeryüzünün tamamı veya bir bölümü- nün haritası çizilirken gerçek boyutlar küçültülerek haritaya aktarılabilir. Harita çiziminde yapılan küçültme işlemi belirli bir oran dâhilinde yapılır. Coğrafi unsur, olay ve yükseltilerin haritaya aktarılması sırasında kullanılan küçültme oranına ölçek adı verilir. Ölçek, harita üzerindeki uzunlukların gerçekte karşılığı olan me- safeyi gösterir. Haritalarda ölçek iki şekilde yer alır.

1. Kesir Ölçek: Pay ve paydadan oluşan kesirli sayıyla gösterilen ölçektir. Kesir ölçekte pay her zaman 1 olur, kesrin paydası ise yapılan küçültmeyi gösterir. Bu ölçekte birim her zaman santimetre (cm) cinsindendir. 0 1 3 km 2 1 cm

2. Çizgi Ölçek: Grafik olarak gösterilen ölçektir. Çizgi ölçek, harita üzerindeki uzunlukların gerçekte ne kadar olduğunu bir doğru üzerinde gösterir. Bir harita dijital cihazlarla çoğaltılıp ebatları değiştirildiğinde bu değişim ölçeğe yansıdığı için çizgi ölçek daha çok tercih edilir. Haritadaki uzunluk Gerçek uzunluk Yukarıdaki çizgi ölçeğe göre haritada 1 cm ölçülen uzunluk gerçekte 1 km’dir (100.000 cm). Buna göre yukarıdaki çizgi ölçeğin kesir ölçek karşılığı 1/100.000’dir. 1 100.000 Haritadaki uzunluk Gerçek uzunluk Ölçek: 1/100.000 ölçekli haritada 1 cm ölçülen uzunluk gerçekte 1 km’dir. Çizgi Ölçekten Yararlanılarak Gerçek Uzunluk Nasıl Bulunur? Çizgi ölçek yardımıyla haritadaki uzunlukların gerçekteki mesafeleri bulunabilir. Bunun için önce gerçek uzaklığı aranan iki nokta, harita üzerinde tespit edilir ve bir kâğıt parçası üzerinde işaretlenir. Gerçek uzaklığı aranan iki noktanın işaret- lendiği kâğıt, haritanın çizgi ölçeği ile çakıştırılır. Çizgi ölçekten yararlanılarak gerçek uzunluk bulunur (Harita 2.3). K I II VAN MUŞ BİTLİS BATMAN Van Gölü SİİRT 0 110 165 km 55 İl merkezi Göl İl sınırı Van Gölü ve Çevresi Harita 2.3 Yandaki haritada Bitlis ile Van il merkezleri arasındaki kuş uçuşu uzaklık, çizgi ölçekten yararlanılarak 110 km bulunmuştur.