9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 38 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Ünite: MEKÂNSAL BILGI TEKNOLOJILERI 37 Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın matematiksel olarak ifade edilmesi- ne duyulan ihtiyaç, coğrafi koordinat sisteminin oluşturulmasıyla giderilmiştir. Coğrafi koordinat sistemi, Ekvator ve başlangıç meridyeni esas alınarak en- lem ve boylamların kullanılmasıyla oluşturulan sistemdir.

b) Coğrafi Koordinatlar Enlem Dünya üzerindeki bir noktanın Ekvator'a uzaklığının yerin merkeziyle yaptığı açı de- ğerine enlem denir. Enlem, yeryüzündeki herhangi bir noktadan yerin merkezine çizi- len dikey bir çizgi ile Ekvator düzlemi arasın- daki açıdır. Bu açı; derece (°), dakika (') ve saniye ('') olarak ifade edilir (Görsel 2.2). Boylam Dünya üzerindeki bir noktanın başlangıç me- ridyenine uzaklığının yerin merkeziyle yaptığı açı değerine boylam denir. Boylam, yeryü- zündeki herhangi bir noktadan yerin merkezi- ne çizilen dikey bir çizgi ile başlangıç meridye- ni arasındaki açıdır. Bu açı; derece (°), dakika (') ve saniye ('') olarak ifade edilir (Görsel 2.2). Örneğin Çanakkale Şehitler Abidesi’nin konu- mu, 40° 03' 00'' kuzey enlemi ile 26° 13' 08'' doğu boylamının kesiştiği nokta olarak ifade edilir (Harita 2.1). K 41° 42° 40° 29° 28° 27° 26° 30° 39° 0 200 km Marmara Denizi Karadeniz Ege Denizi K 0 m 75 40° 03΄ 00΄΄ Kuzey 26° 13΄ 08΄΄ Doğu Çanakkale Boğazı Çanakkale Şehitler Abidesi 0° 0° 90° 80° 70° 60° 50° 40° 30° 20° 10° 10° 20° 30° 40° 50° Bo yl am Enle m 50° 40° Geçmişte askerî alanda, ulaşımda ve haritacılıkta yararlanılan koordinat siste- mi; günümüzde Küresel Konumlandırma Sistemi (GPS) ile ulaşım, ekonomi, sağlık, eğitim, bilişim, mühendislik, havacılık, meteoroloji, uzay araştırmaları gibi birçok alanda kullanılır hâle gelmiştir. GPS Bir yerin coğrafi koordinatlarını, uydular aracılığıyla belirlemeye yarayan Küresel Konumlandırma Sistemi’dir. 40° Kuzey Enlemi 50° Doğu Boylamı Görsel 2.2 Enlem ve boylamın şekil üzerinde gösterimi Harita 2.1: Çanakkale Şehitler Abidesi’nin coğrafi koordinatları