9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 220 Cevapları (MEB Yayınları)

7. Ünite: BÖLGELER, ÜLKELER VE KÜRESEL BAĞLANTILAR Yeryüzünün geniş alanlarında doğal ve beşerî özellikler iç içedir. İnsanların bu alanları belirli özelliklere göre gruplandırmadan veya sınırlandırmadan al- gılayabilmesi oldukça güçtür. Bu nedenle dünyayı daha iyi anlamak ve an- latmak için yeryüzünde belirli kriterlere göre benzerlik gösteren alanlar tespit edilerek bölgeler oluşturulmuştur. Yeryüzünün doğal ve beşerî unsurlar bakımından kendi içinde benzerlik göste­ren parçalarına bölge adı verilir. Bu alanlar, günümüzde şekilsel ve işlev­sel bölge olmak üzere ikiye ayrılır. Sahip oldukları doğal ve beşerî özellikleri ile dünyanın diğer alanlarından ay- rılan bölgeler şekilsel bölge olarak adlandırılır. Her bölge, kendine has bir özellik gösterir. Şekilsel bölgeler, bölge oluşturmada belirlenen kritere göre bir türdeşliğe sahiptir. Belirlenen bu kriter doğal veya beşerî bir özellik olabi- lir. Şekilsel bölgelerin belirli bir merkezi yoktur. Bölge oluşturmada belirlenen kritere uygun olarak bölge içindeki her yer aynı özelliğe sahiptir. Doğal un- surların dağılışı esas alınarak oluşturulan yer şekilleri, iklim, su (hidrografik), toprak, bitki ve afet bölgelerine doğal şekilsel bölge adı verilir. Ham madde, üretim, sanayi, nüfus, yerleşme ve kültür ile siyasi, askerî, ekonomik iş birliği gibi beşerî ve ekonomik unsurların esas alındığı bölgelere de beşerî şekilsel bölge denir. Orta Toroslar dağlık bölgesi, Akdeniz iklim bölgesi, Kızılırmak Nehri Havzası, çernezyom toprak tipi bölgesi ve bozkır bitki örtüsü bölgesi doğal şekilsel bölge örnekleridir. Türkiye’nin seyrek nüfuslu bölgeleri, Tür- kiye’nin dağınık kırsal yerleşme bölgeleri, Türk kültür bölgesi ve Türkiye’nin pamuk üretim bölgeleri de beşerî şekilsel bölgelere örnektir. Ekonomik ve kültürel yönden yerel, ulusal ve küresel çapta diğer bölgelerle etkileşim gösteren bölgeler işlevsel (fonksiyonel) bölge olarak adlandırı- lır. Dünya genelinde bazı alanlar ekonomi ve iletişimdeki gelişmeler sonucu kültürel, ekonomik ve politik bölgelerin merkezi konumuna dönüşmüştür. Diğer alanlar bu merkezlerin çevreleri konumundadır. Merkezler arasında- ki etkileşimin artmasına bağlı olarak bölgelerin işlevsellikleri artabilir ya da azalabilir. İşlevsel bölge, bir çekirdek (merkez) ve bunu çevreleyen bir alana sahiptir. Bu alan da çekirdeğe bağlıdır ve aralarında bir hareket vardır. İşlev- sel bölgeler, merkezî bir kavşak veya odak noktası etrafında meydana ge- len işlevsel ilişkiler veya etkileşimler temelinde oluşturulur. Bu odak noktası bir şehir, bir havaalanı veya bir alışveriş merkezi olabilir. Etkileşimin yoğun- luğu odak noktasından uzaklaştıkça azalır. Bazı işlevsel bölgelerin sınırları net bir şekilde belirlenebilir. Örneğin bir metropoliten alan, belirli bir şehirsel yönetimin yetkisi altındaki tüm araziyi içeren işlevsel bir bölgedir. Ancak tüm işlevsel bölgelerin sabit ve kesin sınırları yoktur. Günlük bir gazetenin tiraj alanı buna iyi bir örnektir. Her sabah kamyonlar gazeteyi tüm şehre dağıt- mak üzere fabrikadan hareket eder. Gazetenin şehrin banliyölerine yakın kasabalara ve kırsal alanlara uzanan bir satış alanı olabilir. Gazetenin satış alanı, başka şehirlerde yayımlanan rakip gazetelerin satış alanlarıyla çakı- şabilir. Hatta gazetenin satış alanı gün içerisinde bile değişebilir. İşlevsel bölge için bir diğer iyi örnek ise limanlardır. Örneğin Rotterdam (Roterdam) Limanı Avrupa’nın ve dünyanın dört bir yanından gelen malların taşındığı bir liman olup büyük bir taşımacılık bölgesine sahiptir. Bu bölgenin merkezi konumunda olan Rotterdam Limanı’ndan uzaklaştıkça limanın etki alanı da giderek zayıflar.