9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 116 Cevapları (MEB Yayınları)

4. Nemlilik ve Yağış Hava kütleleri, rüzgârlarla bir bölgeden diğer bölgeye taşınabilir; geldikleri yerin sıcaklık ve nem şartlarını ulaştıkları yere getirebilir. Örneğin tropikal kuşakta yer alan Sahra Çölü üzerindeki hava kütleleri güneyden esen rüzgârlarla Türkiye’ye ulaştığında Türkiye’deki hava sıcaklıkları yükselir. Kuzey yönünden gelen hava kütleleri ise Türkiye’de sıcaklığın düşmesine neden olur. Yeryüzünde yağışın bölgelere göre dağılışı; temel olarak hava kütlelerinin nem- liliğine, sıcaklığına, kaynak bölgesine (kara ya da deniz üzerinde, yüksek ya da alçak enlemlerde oluşması vb.) ve izledikleri yola bağlıdır. Nemli hava küt- lelerinin soğuması neticesinde yoğuşma meydana gelir. Yoğuşma ve yağışın gerçekleşmesi üç şekilde olur.

1. Yükselim (Konveksiyonel) Yağışları: Isınan havanın hafifleyip yükselerek hızla soğuması sonu- cunda yoğuşma meydana gelir. Bu duruma bağlı olarak sağanak şeklinde yükselim yağışları oluşur (Görsel 3.26). Bu yağışlar sel ve taşkınların yaşan- masına yol açabilir. Ekvatoral bölgede yıl boyunca karasal iklim bölge- lerinde mevsim koşullarına bağlı olarak yükselim yağışları etkili olur.

2. Yamaç (Orografik) Yağışları: Nemli hava kütlesinin bir dağ yamacı boyunca yüksele- rek soğuması ve yoğuşması sonucunda oluşan yağışlardır (Görsel 3.27). Yamaç yağışları, dağların nemli hava kütlelerine açık yamaçlarında meydana gelir. Türkiye’de Ku- zey Anadolu Dağları ve Toros Dağlarının denize bakan yamaçlarında bu tip yağışlar görülür. Yamaç yağışları, Güneydoğu Asya’da yer alan Himalaya Dağlarının güney yamaçlarında yaz musonlarının estiği dönemde bol yağış oluşmasında etkilidir.

3. Cephe (Frontal) Yağışları: Bu yağışlar, sıcak- lık ve nem bakımından farklı özellikteki hava kütleri- nin karşılaştığı alanlarda görülür. Cephe adı verilen bu karşılaşma alanında daha hafif olan sıcak hava kütlesi, soğuk hava kütlesi üzerinde yükselerek so- ğur. Yükselen hava kütlesinin içindeki nem yoğuşur ve yağış meydana gelir (Görsel 3.28). Cephe yağışları, Dünya’daki genel hava dolaşımıyla da ilişkili olarak sıcak ve soğuk hava kütlelerinin kar- şılaşma alanı olan orta kuşakta etkilidir. Hava Kütlesi Atmosferde sıcaklık ve nem özellikleri benzer- lik gösteren geniş hava parçalarına hava küt- lesi adı verilir.