Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
3. ÜNİTE: DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER 101 0o 30o 30' 68o 30' 27o 90o 90o 48o Sıcak kuşak Ilıman kuşak Soğuk kuşak Soğuk kuşak Ilıman kuşak Sıcak kuşak Harita 3.2 Dünya yıllık ortalama indirgenmiş sıcaklık dağılışı Yeryüzünde sıcaklığın dağılışı Dünya’nın küresel şekli nedeniyle farklı- lık göstermektedir. Bu sayede sıcaklık kuşakları ortaya çıkmıştır. Sıcaklık kuşaklarının sınırları; kara ve denizlerin dağılışı, okyanus akıntıları gibi nedenlerle yarım kürelerde farklılık gösterir. Sıcak Kuşak: Ortalama sıcaklığın 20 °C’un üstünde olduğu kuşaktır. Ilıman Kuşak: Ortalama sıcaklığın 0 °C ile 20 °C arasında olduğu ku- şaktır. Bu kuşakta yıl içinde sıcaklık farkları belirgindir ve dört mevsim yaşanır. Soğuk Kuşak: Ortalama sıcaklığın 0 °C’un altında olduğu kuşaktır. Bilgi Kutusu Sıcaklık Kuşakları Sıcaklığın Dünya Üzerindeki Dağılışı Sıcaklık haritaları çizilirken izoterm (eş sıcaklık) eğrilerinden yararlanılır. İzoterm eğrileri, sıcaklıkları aynı olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilir. İzoterm ha- ritalarında yükselti faktörünün sıcaklık üzerindeki etkisini ortadan kaldırmak için izoterm eğrilerinin sıcaklık değerleri deniz seviyesine indirgenir. Bu tür haritalara indirgenmiş izoterm haritaları denir. Dünya yıllık ortalama indirgenmiş sıcaklık haritası (Harita 3.2). incelendiğinde aşağıdaki sonuçlara ulaşılabilir: • Sıcaklık, enlem etkisine bağlı olarak Ekvator’dan kutuplara doğru azalır. • Karalar daha fazla yer kapladığı için kuzey yarım kürede yıllık sıcaklık ortalamaları güney yarım küreden fazladır. • En yüksek sıcaklık değerleri, kuzey yarım kürede dönence üzerindeki çöllerde görülür. • Sıcaklıklar kutuplarda yıl boyunca 0 °C’un altındadır. • Kuzey yarım kürede kıtaların batı kıyılarının doğu kıyılarından daha sı- cak olması sıcak okyanus akıntılarıyla ilişkilidir. İndirgenmiş izoterm haritaları; enlem, nem- lilik, okyanus akıntıları, karasallık-denizellik gibi faktörlerin sıcaklığın dağılışı üzerindeki etkisini göstermek için kullanılır. 0o 0o 30o 30o 30o 30o 60o 60o 60o 90o 90o 120o 120o 150o 150o 60o -10o -10o 0o 20o 20o 10o 10o 0o 30o 30o 0 2.000 4.000 km