11. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Sayfa 139 Cevapları (MEB Yayınları)

5. Ünite Stratejik madenler; bir ülkenin ulusal güvenliği, savunma kapasitesi ve ekonomik istikrarı açısından temel öneme sahiptir. Bu madenlerin arzının iç veya dış etkenler nedeniyle kesintiye uğraması; ekonomik, teknolojik ve savunma alanlarında ciddi sorunlara yol açabilir. Kritik madenler ise sanayi üretiminin temel girdileri arasında yer alır ve arz kesintisi veya fiyat dalgalanmaları durumunda tedarik güvenliği ile ekonomik sürdürülebilirlik açısından risk oluştu­ rur. Kritik maden olmamasına rağmen potansiyel kritik olarak nitelendirilen madenler de bulunur. Bunlardan biri bor madenidir. Bir maden hem stratejik hem de kritik olarak nitelendirilebilir. Çünkü stratejik olma durumu jeopolitik ve güvenlik temelli, kritik olma durumu ise ekonomik ve tedarik zinciri temelli bir önceliği ifade eder. Titanyum, kobalt, nikel, molibden, krom ve nadir toprak elementleri bu niteliklere sahip madenler arasında yer almaktadır. Özellikle nadir toprak elementleri (neodimyum, seryum, lantanyum, itriyum vb.) yenilenebilir enerji sistemleri, elektrikli araç teknolojileri ve savunma sanayisi açısından stratejik öneme sahiptir. Türkiye, nadir toprak elementleri açısından potansiyeli yüksek bir ülkedir. Bu madenlerin birçoğunda önemli rezervlere sahiptir (Harita 5.19). Titanyum Demir Manganez Çinko Boksit (Alüminyum) Nikel Krom Bor Kobalt Molibden Bakır Ardahan Mardin Şanlıurfa Adıyaman Gaziantep Kilis Şırnak Siirt Batman Diyarbakır Eskişehir Kırşehir Sivas Kayseri Niğde Nevşehir Aksaray Karaman Konya Ankara Yozgat Kırıkkale Çankırı Elâzığ Malatya Erzincan Ağrı Hakkâri Muş Kars Erzurum Van Bitlis Iğdır Bingöl Tunceli Antalya Burdur Isparta Mersin Kahramanmaraş Hatay Osmaniye Adana Kastamonu Samsun Tokat Ordu Giresun Trabzon Rize Artvin Bayburt Gümüşhane Çorum Amasya Sinop Karabük Zonguldak Düzce Bolu Bartın Muğla İzmir Manisa Afyonkarahisar Uşak Aydın Denizli Kütahya Çanakkale Edirne İstanbul Tekirdağ Kırklareli Bursa Bilecik Yalova Sakarya Balıkesir Kocaeli 0 100 200 km K Harita 5.19: Türkiye'de stratejik-kritik madenlerin dağılışı 5.3. STRATEJIK VE KRITIK MADENLER Madenler; yer kabuğunda doğal süreçlerle oluşmuş, çıkarıldığında ekonomik değer taşıyan mineral ve elementlerdir. Madenler; sanayi, enerji, ulaşım, tarım, ileri teknoloji gibi pek çok alanda kullanılan temel doğal kaynaklar arasında yer almaktadır. Ancak her maden aynı ölçüde yaygın olarak bulunmamaktadır. Bazı madenler yalnızca belirli bölge­ lerde sınırlı rezervlere sahiptir ve çıkarılmaları güç koşullar gerektirdiği için yüksek maliyetlerle elde edilmektedir. Bir madenin önemini belirleyen başlıca ölçütler hangi alanlarda kullanıldığı, dünyada ne kadar bulunduğu ve ülke ekonomisine ne kadar katkı sağladığıdır. Özellikle ihracata katkı sağlanması, istihdamın desteklenmesi, sanayiye ham madde temin edilmesi ve teknolojik bağımsızlığın güçlendirilmesi madenlerin ekonomik değerini artıran temel unsurlar olarak kabul edilmektedir. Bir madenin işletilmesi için türünün belirlenmesi, rezerv miktarının hesaplanması ve işletme koşullarının ince­ lenmesi gerekir. Bu süreçte iki kavram önemlidir: maden rezervi ve tenör. Cevher: Ekonomik olarak işletilebilen maden içeren kayaçtır. Maden rezervi: Maden yatağında henüz çıkarılmamış toplam maden miktarıdır. Tenör: Çıkarılan cevherin içindeki maden oranıdır. Bilgi Kutusu K G B D 138