11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 98 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / Tepki Kol ve bacakta bulunan kaslar antagonisttir. Kolun dirsekten bükülmesini gerçekleştiren kaslardan biri bükücü kas, diğeri ise açıcı kastır. Kol büküldüğünde açıcı kas gevşerken bükücü kas kasılır. Kol ileri doğru açıldığında, bu kez bükücü kas gevşerken açıcı kas kasılır. Aynı yönde çalışan ve aynı anda kasılıp gevşeyen kaslara ise sinerjist kaslar denir (Görsel 1.9.22). Karın ve sırt kasları bu kaslara örnektir. Tüm bu yapılar eş zamanlı çalıştığı için hare- ket etkin bir şekilde gerçekleşir. Vücuttaki bu eş zamanlı çalışma fizik biliminde tanımlanan basit makinelerden kaldıraç sistemine benzetilebilir. Kaldıraçlar bir destek noktası, bir yük kolu ve bir kuvvet kolundan oluşur. Destek noktasının konumuna göre yükü kaldırmak için belirli bir kuvvet uygulanır. Vücutta da kemikler, kaslar tarafından eklem- lerin etrafında hareket eden bir kaldıraç sistemi oluşturur. Kaslar, kemiklere bağlandıkları başlangıç ve sonlanış noktalarından kasılıp gevşeyerek iş yapar. Kemiklerin konumuna göre kaldıraç tipleri değişiklik gösterir (Görsel 1.9.23). Görsel 1.9.23’ te; kafatası ve boyun kasları, birinci tip kaldıraç örneği olarak verilmiştir. Bu sistemde destek noktası, kafatası ile omurganın birleştiği eklemdir; yük, kafatasının ağırlığıdır. Kuvvet ise boynun arka kısmındaki kasların kasılmasıyla olu- şur. Kafatasının ağırlık merkezi destek noktasının ön tarafında bulunduğu için baş, öne doğru eğilme eğilimindedir. Boyun kasları, bu harekete karşı kuvvet uygulayarak başın dik durmasını sağlar. Bu örnekte destek noktası, yük ile kuvvet arasında yer aldığı için sistem birinci tip kaldıraçtır. Birinci tip kaldıraçlarda kuvvet kolu ile yük kolu eşit olmak zorunda değildir; destek noktasının konumuna göre bu uzunluklar değişebilir. ​Ayak ucunda yükselme hareketi, ikinci tip kaldıraç örneğidir. Bu sistemde destek noktası, ayak par- maklarının yerle temas ettiği bölgedir; yük, vücut ağırlığıdır. Kuvvet ise baldır kaslarının kasılması aracılığıyla ayağa iletilen çekme kuvvetidir. Bu kaldıraç tipinde yük, destek noktası ile kuvvet ara- sında yer alır. Bu nedenle kuvvet kolu, yük kolun- dan daha uzundur; böylece vücut ağırlığının kaldı- rılması daha kolay hâle gelir. ​Elde ağırlık kaldırma hareketi, üçüncü tip kaldıraç örneğidir. Bu sistemde destek noktası dirsek eklemidir. Yük; elde tutulan ağırlık ve ön kolun ağırlığı- dır. Kuvvet ise üst koldaki kasların, özellikle üst kolun ön tarafında bulunan kasın kasılmasıyla oluşur. Bu kaldıraç tipinde kuvvet, destek noktası ile yük arasında uygulanır. Bu nedenle kuvvet kolu, yük kolundan daha kısadır. Elde tutulan ağırlık dirseğe yaklaştırıldığında yük kolu kısalır ve kaslar tarafından uygulanması gereken kuvvet azalır. Görsel 1.9.22: Karında sinerjist kaslar Sinerjist kaslar Görsel 1.9.23: Kemik, kas ve eklemlerdeki kaldıraç sistemi : Kuvvet : Yük : Destek