Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
1. Tema / Tepki Kas Doku Kemiklerle birlikte vücuda şekil veren kaslar, kas dokudan oluşmuştur. Kas doku kasılıp gevşeme yeteneğine sahip kas hücrelerinden (lif) oluşur. Kas hücrelerinin hücre zarına sarkolemma, sitoplazmasına ise sarkoplazma denir. Bu dokuda ara madde bulunmaz. Kasılmayı sağlayan telciklere mi- yofibril denir. Miyofibriller aktin ve miyozin filamentlerinden oluşur. Yapı ve çalışmalarına göre kaslar; iskelet kası, düz kas ve kalp kası olarak üçe ayrılır. İskelet Kası (Çizgili Kas): İskelet kasları, vücudun en büyük kas grubunu oluşturur (Görsel 1.9.17). Bu kaslar kas liflerinden oluşur. Bir kas lifi, çok sayıda hücrenin kaynaşması sonucu oluştuğundan içeriğinde çok sayıda çekirdek bulunur. Çekirdekler hücre zarının yüzeyine yakındır. Kas lifleri kırmızı renkte görülür. Bunun nedeni, demir içeren miyoglobin pigmenti bulundurmasıdır. İskelet kaslarının hareketi somatik sinirlerin kontrolünde düzenlenir. İskelet kasları istemli çalışır, hızlı kasılır ve çabuk yorulur. Kol, bacak, sırt, karın, yüz gibi vücudun büyük bölümünde iskelet kasları bulunur. İskelet kasları mikroskop altında incelendiğinde kaslarda koyu ve açık bölgelerden oluşan bantlaşmalar görülür. Bu görünüm aktin ve miyozin filamentlerinin dizilişinden kaynaklanır. İnce olan aktin, ışığı az kırdığı için açık renk, kalın olan miyozin ise ışığı çok kırdığı için koyu renk görülür. Bu dizilim sonucu açık ve koyu renkte enine çizgili görünüm ortaya çıkar. (Görsel 1.9.18). İskelet kasına bu çizgili görünümünden dolayı çizgili kas da denir. Düz Kas: Düz kaslar, görünüm olarak mekik şeklindedir. Tek çekirdeklidir, çekirdek hücrenin ortasındadır(Görsel 1.9.19). Düz kasların hareketi otonom sinirlerin kontrolünde düzenlenir. Bu kaslar istemsiz olarak, yavaş kasılıp gev- şeyerek ve uzun süreli çalışır. Düz kaslar sindirim sistemini oluşturan organ- ların, kan damarlarının yapısında ve diğer iç organların duvarlarında bulunur. Bu kasların yapısında bantlaşma görülmez. Görsel 1.9.17 İnsanda iskelet kasları Çekirdek Görsel 1.9.19: Düz kaslarda şematik görünüm ve mikroskop görüntüsü, (objektif lensi 100x) Çekirdek Çekirdek Çekirdek Görsel 1.9.18: Çizgili kaslarda şematik görünüm ve mikroskop görüntüsü, (objektif lensi 100x) Aktin Miyozin
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
