Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
1. Tema / Tepki Sert (sıkı) kemik, kemiklerin dış kısmında bulu- nan sert tabakadır. Sıkı kemik doku osteon adı verilen silindirik yapıların bir araya gelmesinden oluşur (Görsel 1.9.3). Osteonlar iç içe geçmiş da- ireler şeklinde lamelli bir görünüme sahiptir. La- melli görünümün ortasında Havers kanalı yer alır. Havers kanalının içinden sinirler ve kan damarları geçer. Bu sayede osteositler besin ve oksijen alır, atıklarını yine kan damarlarına verir. Havers ka- nalları birbirlerine kısa ve yan kanallar olan Volk- mann (Folkman) kanalları ile bağlanır. Kemikle- rin dış yüzeyi genellikle sert kemik yapısındadır. Süngerimsi kemik doku genel olarak sert kemik dokunun altında bulunan dokudur (Görsel 1.9.4). Gözenekli bir yapıya sahiptir. Gözenekli yapıda kırmızı kemik iliği bulunur. Kırmızı kemik iliği kan hücrelerini üretir. Yapısında Havers ve Volkmann kanalı bulunmaz. Kemiklerin dış kısmında periost adı verilen zar bu- lunur. Bu zar bağ doku yapısındadır. Periost sinir ve kan damarı içerir. Yeni kemik hücrelerinin üretimi, kemiğin kalınlaşması, yenilenmesi ve onarılması periostun görevlerindendir. İskelette bulunan kemikler şekillerine göre uzun, kısa, yassı ve düzensiz ola- rak dört kısımda incelenir. Uzun kemikler boyu eninden fazla olan kemiklerdir. Bu kemiklerin dış yüzeyi sert kemik dokudan, uç kısımları ise süngerimsi kemik dokudan oluşur. Dıştan içe doğru periost, sert kemik doku ve süngerimsi kemik doku şeklindedir. Uzun kemiklerin orta kısmındaki ilik boşluğunda sarı kemik iliği bulunur. Kemiğin uç kısmı ile gövde kısmı arasında kıkırdak dokudan yapılmış büyüme bölgeleri yer alır. Büyüme bölgelerine epifiz plağı denir. Epifiz plağı, gelişimini tamamla- yan bireylerde zamanla kemikleşir ve kemiğin boyca uzaması durur. Kollardaki pazu, ön kol ve arka kol kemikleri ile el ve ayaklardaki parmak kemikleri, bacak- lardaki uyluk, kaval, baldır uzun kemiklere örnektir (Görsel 1.9.4). Görsel 1.9.3: Havers kanalları ve Volkmann kanalları kesiti Görsel 1.9.4: Uzun kemikte sert kemik doku ve süngerimsi kemik doku Havers kanalları Osteosit Periost Kan damarları Kan damarları Sinir Volkmann kanalları Süngerimsi kemik doku Osteon Sarı kemik iliği Süngerimsi kemik doku Sert kemik doku Periost Epifiz plağı Baş Baş Gövde Kan damarı Kıkırdak Kırmızı kemik iliği İlik boşluğu
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
