Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
1. Tema / Tepki • Orta Beyin Orta beyin, ön beyin ile arka beynin ara- sında, ponsun üzerinde kalan bölgede bulunur (Görsel 1.7.9). Bu sebeple ön beyin ile arka beyin arasında iletimi sağ- layan bir köprü gibidir. Beynin bu kıs- mından kasların dinlenme durumunda ve bilinç açıkken hafif kasılı olması durumu (kas tonusu) ve vücut duruşu düzenlenir. Göz bebeğinin ışıkta küçü- lüp karanlıkta büyümesi ve ani bir ses karşısında yönün tespit edilmesi refleks- leri buradan kontrol edilir. Bu durum, ani ses değişikliklerinde sesin geldiği yöne doğru kulaklarını çeviren köpeklerde çok net görülür. • Arka Beyin Beyincik, pons ve omurilik soğanı kısımlarından oluşur (Görsel 1.7.10). Beyincik, omurilik soğanının üst kıs- mında konumlanır (Görsel 1.7.10). Uç beyin gibi iki yarım küreden oluşur. Tıpkı beyin gibi iç kısmında ak madde, dış kısmında gri madde bulunur. Gö- rünüm olarak ak madde, gri madde içinde bir ağaç görünümü oluşturur. Bu ağaç görünümüne hayat ağacı de- nir. Beyincik hareket ve vücut denge- sinin kontrol edildiği kısımdır. Denge kontrolünü gözden ve iç kulaktaki ya- rım daire kanallarından gelen sinyal- lerle sağlar. Alınan sinyalleri değer- lendirir ve kas hareketlerini düzenler. Pons (Varolii köprüsü), orta beyin ile omurilik soğanı arasında kalan ka- lın sinir demetidir (Görsel 1.7.10). Pons solunum ritminin düzenlenmesinde etkilidir. Vücudun sağ ve sol tarafları arasındaki kasların eş güdümünü ve çalışmasını kontrol eder. Bunun yanında beyincik yarım küreleri arasındaki iletimi sağlar. Orta beyin, omurilik soğanı ve pons yapıları beyin sapı denen kısmı oluşturur. Omurilik soğanı, beyinciğin alt kısmında konumlanır (Görsel 1.7.10). Omu- rilik soğanının enine kesitinin iç kısmında gri madde, dış kısmında ak madde olduğu görülür. Yutma, hapşırma, çiğneme gibi refleksler omurilik soğanın- dan kontrol edilir. Ayrıca sindirim, solunum, dolaşım gibi son derece önemli olayların düzenlenmesi buradan gerçekleşir. Beyinden çıkan sinirler, omuri- lik soğanında çapraz yapar ve omurilikten geçerek vücuda dağılır. Böylece vücudun sağ tarafındaki kısımlar beynin sol yarım küresinden, vücudun sol tarafındaki kısımlar ise beynin sağ yarım küresinden kontrol edilir. Bilgi Kutusu Bir kişinin omurilik soğanı herhangi bir sebeple hasar alırsa solunum, dolaşım, sindirim gibi hayati sistemler de etkileneceği için kişi hayatını kaybedebilir. Görsel 1.7.9: Orta beyin Orta beyin Görsel 1.7.10: Arka beyin Pons Omurilik soğanı Beyincik Arka beyin Bilgi Kutusu Beyinciği işlevini yitirmiş bir kuş uçamaz. İnsanlarda ise beyinciğin olmaması durumunda birey, hareketlerinin nereye kadar devam edeceğini kestiremez. Bazı durumlarda istemli hareketlerde titreme gözlenir.
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
