Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
2. Tema / Homeostazi Tip 1 diyabette pankreas yeterli insülin üretemez. Bu nedenle kanda glikoz bulunmasına rağmen insülin yeterli düzeyde olmadığı için glikoz kanalları ka- palı kalır ve glikoz hücre içine giremez. Tip 2 diyabette pankreas insülin üretir ancak hücreler insüline karşı direnç ge- liştirmiştir. İnsülin reseptörleri düzgün çalışmaz, insülin reseptörlerinin sayısı azalmıştır veya üretilen insülin kalitesi düşüktür. Bu durum, glikoz kanallarının yeterince açılamamasına ve glikozun hücre içine girmekte zorlanmasına neden olur (Görsel 2.10.2). 2.10.1.b) Diabetes İnsipidus Böbreklerde idrar oluşurken ADH, özellikle toplayıcı kanallar adı verilen kı- sımları uyararak idrardaki suyun kana geri emilmesini sağlar. Böylece vücut- taki su dengesi korunmuş olur. ADH’nin yetersiz üretilmesi ya da dolaşımdaki ADH seviyesinin yüksek veya normal olmasına rağmen böbrekteki hedef hücrelerin bu hormona yeterli bi- yokimyasal yanıtı oluşturamaması durumunda diabetes insipidus (ozmotik denge bozukluğu) adı verilen bir hastalık gözlenir. ADH eksikliği, böbrek- lerde suyun geri emiliminin azalmasına ve bunun sonucunda aşırı idrar üre- timine yol açar. Böbreklerden aşırı miktarda su kaybı yaşandığı için kandaki sodyum konsantrasyonu ve kanın ozmotik basıncı artar. Bu durum da şiddetli susuzluk hissine ve kişinin normalden çok daha fazla su içmesine neden olur. 2.10.1.c) Kan Basıncı Anormallikleri Kan basıncındaki düzensizlik durumunda düşük tansiyon (hipotansiyon), yüksek tansiyon (hipertansiyon) gibi sağlık sorunları görülür. Düşük Tansiyon (Hipotansiyon): Genellikle büyük tansiyonun 90 mmHg, küçük tansiyonun 60 mmHg altında olmasına hipotansiyon denir. Hipotan- siyon genellikle vücuda az sıvı alınmasına bağlı olarak gerçekleşir. Özellikle terleme ile çok fazla su ve tuz kaybedilen yaz aylarında daha sık görülebilir. Hipotansiyon durumunda olan bir kişide baş dönmesi, dikkat bozukluğu, so- ğuk terleme, hızlı soluma, yorgunluk, mide bulantısı gibi belirtiler gözlenebilir. Hipotansiyon durumunda olan bir kişinin bayılma riski de göz önünde bulun- durularak düz bir yere yatırılması ve ayaklarının havaya kaldırılması gerekir. Kişiye sıvı takviyesinin yapılması ve kan basıncını yükseltecek tuzlu içecekler Görsel 2.10.2 Sağlıklı bir bireyde tip 1 ve tip 2 diyabette insülin glikoz mekanizması Pankreas Pankreas Pankreas İnsülin İnsülin İnsülin İnsülin reseptörü İnsülin reseptörü düzgün çalışmadığı için hücreler dolaşımdaki insüline yanıt vermekte başarısız olur. Pankreas insülin üretmekte başarısız olur. Glikoz kanalı (açılır) Glikoz kanalı (kapalı kalır) Glikoz kanalı (kapalı kalır) Sağlıklı birey Tip 1 diyabet Tip 2 diyabet
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
