11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 188 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / Homeostazi Kan Kan, vücudun hayati fonksiyonlarını yerine getirme- sini sağlayan temel sıvıdır. Kan içinde kan plazması, kan hücreleri ve hücre parçaları bulunur. Kan santri- füj edildiğinde üstteki sarımsı sıvı, kan plazması iken onun altında kan hücreleri ve hücre parçaları kalır (Görsel 2.6.3). Kan plazması, kanın %55’lik kısmını oluşturur. Kan plazmasının %90’ı sudan oluşurken geri kalan kısmında tuzlar, plazma proteinleri (albü- min, globülin, fibrinojen vb.), solunum gazları, besin maddeleri, elektrolitler, metabolik atıklar ve hormon- lar bulunur. Lökosit (akyuvar) ve eritrosit (alyuvar) kan hücrele- ridir, trombosit (kan pulcukları) ise hücre parçalarıdır. Lökositler savunma sis- teminde görev alan özelleşmiş hücrelerdir. Eritrositler solunum gazlarını taşır. Eritrositlerin içinde solunum gazlarını taşıyan hemoglobin adı verilen protein yapılı solunum pigmenti bulunur. Trombositler, kırmızı kemik iliğindeki özelleş- miş hücrelerden kopan sitoplazmik parçacıklardır ve damar zedelenmelerinde kanın pıhtılaşma mekanizmasında görev alır. Starling Hipotezi Starling hipotezi, İngiliz fizyolog Ernest Starling (Örnıst Starling) tarafından 1896’da ortaya atılan ve kılcal damarlarda kan ile doku sıvısı arasındaki madde alışverişini açıklayan sistemdir. Bu hipoteze göre madde alışverişi, iki zıt kuvvet olan kan basıncı ve ozmotik basınç arasındaki dengeye bağlıdır. Kan basıncı (KB), kalbin pompalama etkisiyle oluşur; kanı kılcal damar duvar- larından dışarıya yani doku sıvısına doğru iter. Kılcal damarın atardamar ucunda en yüksek seviyededir (yaklaşık 32 mmHg) ve toplardamar ucuna doğru azalır. Bu basınç, kanın içindeki küçük moleküllerin (su, O2, glikoz vb.) damardan doku sıvısına geçmelerini sağlar. Ozmotik basınç (OB), kanda bulunan ve kılcal da- mar duvarlarından geçemeyen büyük proteinler (özellikle albümin) tarafından oluşturulur ve damar boyunca sabit değerdedir (yaklaşık 22 mmHg). Dolayısıyla ozmotik basınç, doku sıvısının içindeki maddelerin emme kuvveti ile kana geç- mesini sağlar. Kan basıncı ile ozmotik basınç farkından dolayı kılcal damarın atardamar ucundaki madde geçişi, damardan doku sıvısına doğru gerçekleşir. Toplardamar ucuna gidildikçe kaybedilen sıvının etkisi ile kan basıncı azalır. Kan basıncı önce ozmotik basınç ile aynı seviyeye gelir ve toplardamar ucuna gidil- dikçe ozmotik basıncın altına (yaklaşık 15 mmHg) düşer. Bu durumda ise ozmo- tik basıncın etkisiyle doku sıvısından kılcal damarlara madde (su, CO2, üre vb.) geçişi olur (Grafik 2.6.4). Görsel 2.6.4: Kılcal damar ile doku sıvısı arasındaki madde alışverişi sırasında kan basıncı ve ozmotik basınç Görsel 2.6.3 Kanın bileşenleri Akyuvarlar ve kan pulcukları (%4) Alyuvarlar (%41) Plazma (%55) (mmHG) 15 22 32 Kan basıncı Yüksek kan basıncının etkisiyle damardan doku sıvısına madde geçiş yönü Yüksek ozmotik basınç etkisiyle doku sıvısından damara madde geçiş yönü Atardamar ucu KB>OB KB